The restaurant culture in India has become rather peculiar. Today, we often visit a restaurant already knowing what to order. Reels, food vloggers and online reviews have done the homework for us. Before we even step inside, we have preconceived notions of what the “must-try” dish is. And if we don’t feel like stepping out, food delivery apps bring almost any cuisine, from almost any restaurant, to our doorstep within an hour.

Convenience has become abundant. Discovery has become scarce.

Somewhere along the way, we abandoned the innocent joy of simply eating out.

I belong to a generation that found happiness in much smaller things. The snacks of the Aathavadi Baazar, the samosas from the neighbourhood halwai, the pani puri stall outside the school ground, the roadside bhel and ragda patties, the familiar flavours of old Udupi restaurants, and that one food item every bus stand or railway station was famous for. These places never needed social media validation. They earned their reputation one satisfied customer at a time.

Among all those memories, one meal stands above everything else in my mind—the humble Maharashtrian Rice Plate.

For those unfamiliar with it, a rice plate is much more than a thali. It is a complete meal served with chapatis, seasonal vegetables, varan or dal, rice, koshimbir or raita, papad, pickle, curd and, if you’re lucky, a sweet dish. There is nothing exotic about it. No imported vegetables, no fancy sauces, no elaborate plating. Yet it delivers a satisfaction that countless paneer gravies, baby corn preparations and avocado toasts can seldom match. It fills not just the stomach, but the soul.

In rural Maharashtra, the rice plate wasn’t merely food. It was a culture.

Perhaps that is why the recent concerns over adulterated “analogue” cheese and paneer struck such a chord. For years, our restaurant culture has slowly become synonymous with paneer. Every menu looks the same, every celebration demands another rich gravy, and somewhere the simple meals quietly stepped aside. Rice plates, built around fresh vegetables, dal and everyday ingredients, never promised extravagance. They promised honesty.

My first-ever restaurant meal was a rice plate at Kamat Restaurant, Tuljapur. I must have been five or six years old. We had just finished the darshan of Tulja Bhavani Temple and my parents took me there for lunch.

I still remember how the restaurant felt—cozy, yet enormous through the eyes of a child. The bustling dining hall, the waiters moving swiftly with gleaming steel thalis, the aroma of freshly prepared food, and the excitement of eating in a restaurant for what felt like the first time made it all seem magical. Then arrived the rice plate. To my little self, it looked nothing short of a royal feast. Chapatis, vegetables, dal, rice, papad, accompaniments—everything neatly arranged in a shining steel thali. And at the end came a bowl of basundi.

I have eaten countless desserts since then, in cities far bigger and restaurants far more celebrated. Yet that first spoonful of basundi at Kamat Restaurant still lingers on my tongue. Perhaps it wasn’t merely the sweetness of the dessert. It was the sweetness of the moment—having the blessings of Tulja Bhavani Mata, sitting beside my parents, and discovering that a simple rice plate could feel like the grandest meal in the world.

Growing up in Kaij in Beed district, rice plates became an occasional indulgence until I was about sixteen. We tried them at different restaurants, but one place effortlessly stood apart.

Anil Bhojanalay.

Situated beside the Kaij bus stand, it looked exactly like what one imagines an old Maharashtrian bhojanalay to be. It wasn’t designed to impress. It was designed to feed. Travellers, bus conductors, farmers, shopkeepers and families all found their way there. Its rice plate was beautifully uncomplicated—soft polis, a spicy bhaji, varan, steaming rice, koshimbir, curd and a crisp papad. Every item balanced the next. There were no unnecessary frills, only the quiet confidence of food prepared with care.

Years later, the family opened a larger restaurant on the highway outside Kaij. The menu expanded, but thankfully the philosophy did not. The owner, originally from Solapur, brought along flavours that deserve far greater recognition. Their Shenga Poli—a soft wheat poli stuffed with roasted groundnut powder and sugar—is unlike anything I have eaten elsewhere. Their Dhapate is equally extraordinary, carrying the rustic warmth of traditional Maharashtrian kitchens. And what amazes me even today is that their excellence isn’t confined to these specialities. Their entire main course menu is consistently exceptional. Despite having dined at far grander establishments over the years, Anil Bhojanalay continues to outperform many of them in my memory. Anil Restaurant has now many branches across nearby towns like Ambajogai, Dharur and my current hometown Latur etc.

The only restaurant that rivals it in my mind is Poona Boarding House, Sadashiv Peth, Pune

Nearly a century old, Poona Boarding House is far more than a restaurant—it is a living chapter of Pune’s culinary and cultural history. As the city transformed through the final decades of British rule, Independence, industrialisation and into the modern metropolis it is today, this quiet institution stood witness to history unfolding outside its doors. One cannot help but imagine the countless students, professors, lawyers, writers, civil servants, freedom-era thinkers and public figures who must have shared meals within its walls. It has, in all likelihood, served many of the personalities who shaped Pune and, in their own ways, shaped modern India. Much like Anil Bhojanalay in Kaij, its greatness lies not in spectacle but in consistency. It proves that when food is prepared with honesty and tradition, a simple rice plate can outlive trends, fashions and even generations.

Perhaps that is what we have gradually lost.

We have become experts at chasing the newest cafés, the latest fusion dishes and the most viral recommendations. We discuss ambience more than aroma, plating more than flavour, and ratings more than memories. Somewhere in this pursuit, the humble rice plate was left behind.

Maybe it is time to rediscover it.

Walk into an old bhojanalay without checking its Instagram page. Order the rice plate without asking what the “speciality” is. Tear a piece of hot poli, mix varan with rice, crush the papad over it, finish with a spoonful of curd, and allow the meal to speak for itself.

Some foods impress you.

Some foods satisfy you.

But a rice plate does something far rarer—it embraces you.

Long before “comfort food” became a fashionable phrase, the rice plate had already perfected the art.

And years later, when someone asks you about your favourite restaurant, your answer may not be the trendiest café in the city. It may simply be a cozy restaurant after a temple visit, a modest bhojanalay beside a bus stand, or a century-old boarding house tucked away in Sadashiv Peth.

Because those places never merely served food.

They served memories on a steel thali.

The post Rice Plates: Meals Before the Reels – Maharashtra’s Forgotten Delicacy appeared first on Words Of DPM.

चित्रपटाची समीक्षा चित्रपट या एकाच दृष्टीकोनातून हवी. त्यातील कथानकाची वेगळी होऊ शकते. म्हणूनच पुरोगामी, प्रतिगामी, आस्तिक, नास्तिक, भाजप, हिंदुत्व, काँग्रेस, सेक्युलरवादाला वेशीवर टांगून देउळ बंद 2 वर प्रेक्षक म्हणून टाकलेला हा प्रकाश

सर्वप्रथम तर देउळ बंद 1 चं थोडक्यात अवलोकन करूया. एका वैज्ञानिकाचा नास्तिक ते आस्तिक प्रवास इतकंच ते मर्यादित नाहीये. कथानकात काही महत्त्वाच्या त्रुटी आहेतच मात्र कथाकथन अर्थातच storytelling, इतकं लाजवाब आहे की याच जोरावर सिनेमा जिंकला. क्लायमॅक्स सीन आजही मनात घर करून आहे. शिवाय गाणी, सिनेमॅटोग्राफी, गश्मीर महाजनी आणि मोहन जोशींचा अभिनय या तगड्या जमून आलेल्या बाबी होत्या. सिनेमा मनोरंजक तर होताच, परंतु एक निश्चितशी छाप सोडणारा होता. आता याचा सिक्वेल म्हटल्यास अपेक्षा तितक्या जास्त असणारच.

पण या अपेक्षा भंग पावल्या. शेतकरी आत्महत्या, हुंडाबळी, शेतकऱ्यांचे शोषण, नास्तिकता, कर्मसिध्दांत आणि अशा अनेक अगणित विषयांचा डोलारा सांभाळता सांभाळता चित्रपट कैक वेळा घसरतो. सुरुवातीला नायिकेच्या पतीची झालेली आत्महत्या आणि त्या गोष्टीचा उलगडा दाखवताना केलेला अतिरंजकपणा नंतर पूर्ण उघडा पडलाय. जंगल, नदी, डोंगर तुडवत चाळीस किमी पायी जाव्या लागणाऱ्या गावात नंतर सहजपणे बोलेरो पिकप पासून ते पार मर्सिडीज ऑडी पर्यंत गाड्या कशा येतात? दारात बुलेट उभारलेली असताना शेतकरी कर्जबाजारी होऊन आत्महत्या काय करतोय, भोर सारख्या अतिशय सधन शेती असणाऱ्या तालुक्यात अक्षरशः दररोज एक शेतकरी आत्महत्या करतोच काय….सगळीच अनागोंदी. देउळ बंद 1 मध्ये स्वामी शेवटी स्वामीच आहेत आणि ते का देव आहेत याचं समर्पक उत्तर मिळतं. या भागात स्वामींना मात्र एक साधारण protagonist बनवलंय. पहिल्या भागातील नास्तिक राघव शास्त्री जवळपास शेवटपर्यंत नास्तिकच होता आणि म्हणूनच क्लायमॅक्स चा सीन प्रचंड भिडला. सर्व खेळच स्वामींनी या राघवचा अहंकार मोडण्यासाठी रचला होता हे अक्षरशः पटतं. नुसतं पटत नाही तर ते relate सुद्धा होतं. शिवाय पहिल्या भागाला दत्त परिक्रमेची एक छान आखणी होती. दत्त परिक्रमेत झालेला तो साक्षात्कार मध्यंतरानंतर सुरू होतो म्हणूनच क्लायमॅक्सला रंग आला. या भागामध्ये अगदी सुरुवातीलाच तसेच कॅरेक्टर पुन्हा दिसायला लागतात. बुद्धी असणाऱ्या कुणालाही साई बाबा, शंकर महाराज यांचं रहस्य सहज कळू शकतं इतकं obvious केलं आहे हे. दरवेळी एकच ट्रिक वापरायची नसते हे कुणी प्रवीण तरडेना सांगा. आणि मुळात आत्महत्या केलेल्या नवऱ्याचे शव तसेच लटकत ठेवून पन्नास किमी दूर कुठेतरी स्मशानातल्या वारुळासमोर जाब विचारायला कुठली नास्तिक महिला येईल हे कशाही प्रकारे मनाला पटू शकतच नाही. आणि मुळात कुठलाही नास्तिक इतक्या दुःखाच्या प्रसंगी देवाच्या दिसण्याबद्दल इतका आग्रही का असेल? एक ना अनेक प्रश्न आहेत. स्वामींना आठ दिवस आत्महत्या न होऊ देण्याचा “टास्क” दिला, त्यासाठी मानवी देह धारण करायला लावला.चमत्कार करण्यास सक्त पाबंदी आणली. हे सर्व स्वामी सहन करतील असं वाटत नाही. कुठल्या नास्तिकाला आपलं अस्तित्व सिद्ध करून देण्यासाठी स्वामी कुठले insecure teenager नाहीत.

चित्रपटाची सर्वात कमकुवत बाजू म्हणजे उपदेश. जिथे तिथे शेतकऱ्यांनी काय करावं हा सल्ला देण्याचा प्रयत्न केलाय. ते चुकीचं नाही, पण ते या कथानकाच्या विपरीत आहे. शिवाय प्रवीण तरडेंनी अनेक मुलाखतींमध्ये हेच सल्ले दिले आहेत. म्हणजे हा चित्रपट मुळशी पॅटर्न आणि देउळ बंद च खरकटं एकत्र करून बनवलाय की काय असच वाटतं.

सर्वात कहर म्हणजे याचे अकरा भाग आणायचे आहेत असं स्वतः प्रवीण तरडेंनी सांगितल आहे. पूर्ण हिंदी आणि त्यामुळेच मराठी चित्रपट सृष्टीला एक खोड आहे, फॉर्म्युल्यावर चित्रपट बनवण्याची. देउळ बंद चालला तर आता त्याचं पारायणच सुरू करा. प्रेक्षकांना गृहीत धरणं चूक आहे आणि प्रेक्षक त्याचं फलित तुमचे चित्रपट फ्लॉप करून देतातच.

चित्रपटाच्या निवडक जमलेल्या बाजूंमध्ये स्नेहल तरडे, मोहन जोशी, संस्कृती बालगुडे, सविता मालपेकर यांचा अभिनय. प्रवीण तरडे त्याच मुळशी पॅटर्नच्या नन्या भाईच्या भूमिकेत आहेत, फक्त नाव बदललं आहे. त्यांना असा रोल करण्यास मजा येते की हे सोडून दुसरं काही जमतच नाही असा प्रश्न पडतो. थोड्याच सीन पुरता, पण ओम भुतकर भाव खाऊन जातो. थिएटरच्या बाहेर पडताना पश्चाताप कमी झाला तो पोस्ट क्रेडिट सीन मध्ये गश्मीर महाजनीला बघून. त्या एका सीनमध्ये असं वाटलं की बाबांनो हे तुम्हाला तिसऱ्या भागात करायचं होतं तर हा दुसरा भाग आणला तरी कशासाठी? तसंही गश्मीरला मराठी इंडस्ट्रीने अक्षरशः वाया घालवलाय. चांगला दिसणारा, उंचापुरा, बॉडी बिडी असणारा आणि विशेष म्हणजे उत्तम अभिनय जमणारा इतका तगडा अभिनेता घेऊन मराठी चित्रपट किमान राष्ट्रीय पातळीवर आणता आला असता, पण दुर्दैव.

असो. प्रवीण तरडे आणि मित्र परिवार यांना रोजगार मिळवून देणाऱ्या या प्रकल्पाला पाचपैकी दीड स्टार.

The post सर्वार्थाने फसलेला: देउळ बंद 2 appeared first on Words Of DPM.

‘होस्पेट‘ हे तुंगभद्रा नदीच्या काठावर वसलेलं, ऐतिहासिक महत्व लाभलेलं, आणि युनेस्कोच्या जागतिक वारसास्थळाच्या यादीत असणाऱ्या हम्पीचे प्रवेशद्वार म्हणुन ओळखल्या जाणाऱ्या एका छान ,स्वच्छ आणि टुमदार शहरात, जिथे गर्दी,गडबड याचा लवलेश नाही, अशा शहरातून वाट काढत आमची स्वारी निघाली रेल्वेस्टेशन जवळील ‘Hotel Hampi International’ कडे.
स्वच्छ,सुनियोजित असं ते हॉटेल पाहून आमचा पुणे ते हम्पी हा तब्बल १२ तासांच्या प्रवासाचा क्षीण कुठल्या कुठे नाहीसा झाला. भरपेट नाश्ता झाला आणि वेध लागले हम्पी सफरीचे. आम्ही हंम्पी ची सफर निसर्गाची मजा घेत बाईक रेंट वर घेऊन करायचे ठरवले आणि तो आमचा सर्वात बेस्ट निर्णय ठरला . पहिल्या दिवशी आम्ही हॉटेल मधून निवांत बाहेर पडलो आणि हंपीचे नैसर्गिक सौंदर्य पाहुन डोळ्यांचे पारणे फिटले,चहूकडे नजर जाईल तिकडे उंच उंच नारळाची झाडे आणि डोळ्यांना सुखावणारी हिरवीगार भाताची शेते….. असे वाटत होते जणु “हिरवे हिरवे गार गालीचे, हरित तृणांच्या मखमालीचे “या बालकवींच्या ओळी त्यांना इथेच स्फुरल्या असाव्यात. भात आणि केळी च्या शेतांमधुन वाट काढत, रस्ता शोधत शोधत आम्ही पोहोचलो ‘सानापूर लेक’ला. तिथे अगदी नीरव शांतता अनुभवायला मिळाली कसलीच गर्दी नाही की गोंगाट नाही. सानापुर लेक चे आणखीन एक वैशिष्ट्य म्हणजे ‘कोरॅकल राईङ’ म्हणजेच बांबू च्या काड्यांपासुन बनवलेल्या या छोट्याशा नावा, ज्याला पूर्वी आपल्याकडे कढई असे म्हणत. तिकडे बराच वेळ घालवुन आम्ही निघालो ‘पंपा सरोवर’ ला, असे म्हणतात की याच पंपा सरोवर काठी श्रीराम भक्त ‘शबरी’ ने राम लक्ष्मण यांना उष्टी बोरे खाण्यास दिली आणि अशी ही आख्यायिका आहे की ‘पंपा’ म्हणजेच पार्वतीने महादेवाशी आपले लग्न व्हावे म्हणुन तपश्चर्या केली. समोरच विष्णू-लक्ष्मी चे मंदिर आहे. आम्ही रात्री हॉटेल वरती परतलो, रात्रीच्या जेवणाचा आस्वाद घेतला आणि झोपी गेलो.

दुसऱ्या दिवशी आम्ही लवकरच निघायचे ठरवले ,अगदी सकाळी आठ वाजताच हॉटेलच्या बाहेर पडलो. हाताशी होता फक्त हंपी चा नकाशा आणि गुगल मॅप. आम्ही आज साऊथ हंपी फिरणार होतो. आधी निघालो “विरूपाक्ष” मंदिराकडे.
मंदिराकडे जाण्याचा रस्त्यातच हेमकुंट टेकडीच्या उताराशी अतिशय सुंदर असे उंच कोरीव काम केलेल्या खांबांचा शामियाना आणि आत एक अखंड दगडात बनवलेली अवाढव्य अशी गणपती ची मूर्ती, म्हणजेच त्याच प्रसिद्ध कडलेकाळू गणेशाचे दर्शन घेतले. कन्नड मध्ये कडलेकाळू म्हणजे चण्या सारखा आकार. मूर्तीच्या पोटाचा आकार चण्यासारखा असल्याने हे नाव पडले. समोर हेमकुंट टेकडीचे मनोहारी दृश्य पाहुन फोटो काढण्याचा मोह काही आवरला नाही. भरपुर फोटो काढुन आम्ही निघालो विरूपाक्ष मंदिराकडे. विरुपाक्ष मंदिराची मुळं सातव्या शतकातील आहेत. याचा विस्तार मात्र 15 व्या शतकात विजयनगर साम्राज्यात झाला. विरूपाक्ष मंदिराच्या प्रवेशद्वाराजवळच एक नितळ पाण्याचे कुंड आहे, ज्याला “पुष्करिणी” म्हणतात.विरूपाक्ष मंदिर हे द्राविडियन शैली च्या शिल्पकलेचा एक उत्तम नमुना आहे. ९ मजली ‘गोपुरम’ हे ही तेथील मुख्य आकर्षण. त्या नंतर आम्ही पाहिला “उग्र नृसिंह” अगदी नावाप्रमाणे मोठाले एकदम बाहेर आलेले डोळे, आणि नागांच्या वेटोळ्यावर विराजमान नरसिंहाची विशाल मूर्ती आणि डोक्यावर नागांनी धरलेला फणा,कल्पकता आणि सृजनशीलतेला अनोखा संगम. तिथेच अगदी बाजूला आहे ते “बदावी लिंगम” म्हणजेच महादेवाची विशाल पिंड, आणि तिथला आजूबाजूचा निसर्ग पण खूप सुंदर होता.

मग आमची स्वारी निघाली “विजय विठ्ठल” मंदिराकडे ज्याच्याबद्दल आम्ही बरंच ऐकलं होतं आणि पाहण्याची बरीच उत्सुकता होती.मंदिराच्या प्रांगणात प्रवेश केल्यानंतर दृष्टीस पडतं ते ‘stone chariot’ जे खरेतर मंदिराचे मुख्य आकर्षण आहे.ते भारतातील 3 stone chariot पैकी एक आहे आणि मंदिरातील दुसरं आकर्षण म्हणजे रंग मंडपम जे प्रसिद्ध आहे तिथल्या 56 संगीतमय खांबांसाठी. त्या खांबांवरती हलक्या हाताने स्पर्श केल्यानंतर त्यामधून संगीताचे सूर ऐकू येतात, परंतु काही वर्षांपासून सरकारकडून त्या खांबांना स्पर्श करण्यास मनाई करण्यात आली आहे, जेणेकरून त्या वास्तू ची वाताहत होणार नाही. विजय विठ्ठल मंदिराचे स्थापत्य हे “द्राविडीयन शैली” मध्ये केलेलं
आहे. कल्पकता आणि सृजनशीलता यांचा अनोखा संगम इथे पहायला मिळाला. आता झाला विठोबा मग पोटोबाचं काय…..आम्ही बाहेर येऊन तिकडेच थोडेफार खाल्ले आणि निघालो पुढच्या भ्रमंती साठी. हंपी मध्ये फिरताना एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आजूबाजूच्या सुंदर निसर्गामुळे थकवा अजिबात जाणवत नाही, उलट रस्ता कधी संपूच नये असं वाटत.आता आम्ही निघालो “Lotus Mahal ” पहायला. लोटस महाल चे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याच्या छताचा आकार हा कमळाच्या पाकळ्यांसारखा आहे. महाल दोन मजली असून तो राजांनी मनोरंजनासाठी बांधलेला आहे. तिकडून जवळच आहे ते “Elephant stable’ म्हणजेच विजयनगर साम्राज्यातील राज हत्तींसाठी बांधलेला पागा. भलीमोठी आयताकृती आकाराची लांब वास्तू आहे. या वास्तू मध्ये 11 विशाल घुमटाकार खोल्या आहेत. एका खोली मध्ये एक वेळी 2 हत्ती बसतील एवढी ती मोठी होती.

तिथले जवळच असलेले काही आणखी प्रेक्षणीय स्थळं पाहून आम्ही निघालो अंजनाद्री टेकडीच्या दिशेने, जिला स्थानिक लोक अन्नेगिरी असे देखील म्हणतात. मूळ वाल्मिकी रामायणातच असा उल्लेख आहे की हनुमानाचा जन्म माता अंजनी च्या पोटी याच अंजनाद्री पर्वतावर झाला. आजघडीला आपल्याला दिसते ती एक छोटीशी टेकडी, जिच्या ५७५ पायऱ्या सर करून आम्ही “जय श्रीराम” चा जयघोष करत वरती पोहोचलो. खूप दमलो होतो, परंतु वरतून अगदी विहंगम दृश्य पहायला मिळालं. प्रभू श्रीरामचंद्रांच्या पदस्पर्शाने आणि महाबली मारुतीरायाच्या वास्तव्याने पावन झालेली कोणे एके काळची हीच का ती किष्किंधा नगरी जिचे आता फक्त अवशेष च उरले आहेत या विचाराने सद्गदित होऊन हनुमानाचे दर्शन घेतले आणि हनुमान स्तोत्र म्हणत आम्ही परत खाली उतरलो. एव्हाना खूप अंधार पडला आणि आम्ही वाऱ्याच्या वेगाने हॉटेल वरती पोहोचलो. तर अशी झाली आमची कुठलंही पुर्व नियोजन नसलेली, छोटेखानी अशी ‘हम्पी ट्रिप’ but unplanned trips are always the best, नाही का?

केवळ इन्स्टावर ट्रेडिंग आहे, फोटो चांगले येतात किंवा दहा जण जाऊन आले म्हणून नव्हे, तर हंपीला जायचं ते त्या साम्राज्याचे जिवंत जागते पुरावे बघण्यासाठी ज्या साम्राज्याने छत्रपती शिवरायांच्या जन्माच्या अगोदरची जवळजवळ तीनशे वर्ष भारतात परदेशी आक्रमकांच्या नाकावर टिच्चून भारतीय संस्कृती जिवंत ठेवली. आक्रमकांनी हम्पीवर हल्ला करून कित्येक महिने प्रयत्न केले तरी सुद्धा अस्तित्व पूर्णपणे संपवू नाही शकले. हंपी केवळ एक टुरिस्ट डेस्टिनेशन नाहीये, हंपी आठवण आहे आक्रमणाची, त्याविरोधात दिलेल्या लढ्याची आणि भारतीय संस्कृतीच्या समृद्धतेची. जेव्हा एकीकडे बाबर अयोध्येतलं राम मंदिर तोडत होता, तेव्हा इकडे विजयनगर हे जगातलं दुसरं सर्वात श्रीमंत राज्य म्हणून उभारीस आलं होतं. हंपीला जायचं ते बाबराच्या आठवणी पुसून कृष्णदेवरायाच्या जाग्या करण्यासाठी

फुल- ना-फुलाची-पाकळी

तनुजा जोशी – कोहणे

The post Be happy in Hampi appeared first on Words Of DPM.

युद्ध, राजकारण, जादूटोणा, घराणी, सैतान, ड्रॅगन वगैरेंवर आधारित अमेरिकन मालिका गेम ऑफ थ्रोन्स मध्ये एक घराणे असते, लॅनिस्टर घराणे. हे त्या साम्राज्यातील सर्वात श्रीमंत व बलाढ्य घराणे असते. टायविन लॅनिस्टर या अतिशय धूर्त, क्रूर व तितक्याच चाणाक्ष असलेल्या व्यक्तीने सिंहासनावर न बसता सिंहासनाच्या दोऱ्या स्वतःच्या हातात ठेवलेल्या असतात. या टायविनचा नावडता मुलगा म्हणजे टिरियन. राजकारणात अतिशय हुशार, लोकांना एका नजरेत ओळखणारा, पाहिजे तिथे वाकड्यात शिरणारा, चांगल्याशी चांगला, वाईटाशी वाईट, कमालीची विनोदबुद्धी आणि हजरजबाबीपणा असणारा असा हा टिरियन केवळ मनोरंजकच नव्हे, तर हवाहवासा वाटायचा. त्याच्या असण्याने कथेतल्या गोष्टी ठीक होतील, गोंधळ दूर होईल असे वाटायचे. महाराष्ट्राचे राजकारण या गेम ऑफ थ्रोन्स पेक्षा फारसे वेगळे नाही, विशेषतः 2019 नंतरच्या घडामोडी पाहता गेम ऑफ थ्रोन्स फिकेच पडेल एवढे आपले मराठी राजकारण रंजक आहे, आणि या राजकारणातील टिरीयन लॅनिस्टर होते आपले अजितदादा पवार. 28 जानेवारी 2026 रोजी विमान अपघातात अचानक त्यांचं निधन झालं आणि मग महाराष्ट्राला जाणवलं, की अजितदादांचं अस्तित्व किती महत्त्वाचं होतं. 41 आमदार, सहा वेळा उपमुख्यमंत्री, तीन दशकांची सत्ता हे सर्व मोजमाप करण्याचं साधन. प्रत्यक्षात दादांची खरी ओळख हीच, की दादा प्रॅक्टिकल होते. उगाच विचारधारेच्या नावाने गळा काढणं नाही किंवा अमुक एक वर्ग पीडित आहे म्हणून त्यांच्या नावाने मतं मागणं नाही. अजितदादांनी त्यांचं राजकारण बऱ्यापैकी सरळसोट ठेवलं. त्यामुळेच, राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष, की ज्या पक्षाचा अगदी सुरुवातीपासून जातीय भेदाभेद करण्याचा, जातीय विषपेरणीला खतपाणी घालण्याचा इतिहास राहिलेला आहे, त्यात असूनही अजितदादांनी एकदाही जातीय तेढ निर्माण होईल अशी ना भूमिका घेतली, ना काही तसे वक्तव्य केले. यामागचे एकमेव कारणच हे, की दादा याबाबतीत प्रामाणिक होते. ते जे नाहीत, ते असल्याचा आव त्यांनी आणला नाही. सध्या देशात जसजशी हिंदुत्वाची घडी मजबूत होतेय, तसे आपण अनेकजणांना भगव्या रंगात अचानक रंगलेले बघतोय. काँग्रेसच्या काळात हेच लोक गांधी – नेहरूंच्या नावे भूपाळ्या गात असत. असा रंग अजितदादांनी कधीही बदलला नाही. त्यांची ओळख नेहमी कामावरून राहिली, आणि हेच त्यांचे यश होते.
राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष स्थापन केला शरद पवारांनी मात्र त्याची खरी ताकद अजितदादाच होते, हे ठामपणे तेव्हा सिद्ध झालं जेव्हा 2023 मधलं दादांचं बंड कोर्टात टिकलं, घड्याळाचं चिन्ह सुद्धा दादांच्या गटाला मिळालं आणि त्यानंतरच्या काळात दादांनी राष्ट्रवादी सुद्धा, आणि स्वतःची प्रतिमा सुद्धा, अधिक बळकट करून दाखवली. ती इतकी, की कालच्या त्यांच्या निधनानंतर आजन्म भाजप समर्थक असणारे आणि एकेकाळी त्यांचा कट्टर विरोध करणारे सर्वच जण नुसते हळहळले नाहीत, तर त्यांनाही जाणवलं की अजितदादांना फडणवीसांनी का सोबत घेतलं होतं ते.

पवार घराणे हे महाराष्ट्राचे लॅनिस्टर घराणे. निर्विवादपणे सर्वात श्रीमंत, ताकदवर आणि सर्वाधिक काळ सत्तेत असणारे हे घराणे. शरद पवार बऱ्यापैकी टायविन लॅनिस्टर सारखेच आहेत. सत्तेत राहणं त्यांना नेहमी जमलं. उगीचच मोठमोठ्या लढाया करून ताकद वाया न घालवता राजकीय डावपेच, अदलाबदली, एक सांगून एक करणे या गोष्टींमार्फत त्यांनी नेहमी सत्ता कायम ठेवली. इंदिरा, राजीव आणि सोनिया गांधीना नडायला ते घाबरले नाहीत, आणि भाजपला सुद्धा मागच्या दाराने झुलवत ठेवून नेहमी पर्याय खुले ठेवले. अजितदादांना भाजपच्या सोबत जाण्यामागचे राजकीय गणित शरद पवारांपेक्षा जास्त चांगले समजले. जे शरद पवारांनी 1999 मध्ये वाजपेयींसोबत जाऊन करायला हवे होते, किंवा 2014 किंवा 2019 मध्ये मोदींसोबत यायला हवे होते, ते अजितदादांना 2023 मध्ये कळले, आणि त्यांनी भाजपची साथ धरली. सध्याच्या घडीला स्थिर सरकार कोण देऊ शकतं याचं आकलन दादांना साहेबांपेक्षा चांगलं जमलं, हे खरं पाहता दोन्ही काका – पुतण्यांचं यश. मागे कुणीतरी म्हणलेलं, की राष्ट्रवादी फुटल्यामुळे जास्त वाढली. एकसंध राष्ट्रवादीमध्ये जेवढे आमदार खासदार होते, आज त्यापेक्षा जास्त दोन्ही राष्ट्रवादीत मिळून आहेत.

मागच्या पाच वर्षात दोन पक्षांचं विभाजन झालं. पैकी एक, शिवसेना, हा असा पक्ष की आज स्पष्टपणे एकनाथ शिंदे आणि उद्धव ठाकरेंमध्ये आपण टोकाची कटुता बघू शकतो. ही कटुता अजितदादांनी शरद पवारांच्या बाबतीत येऊ दिली नाही. उलटपक्षी, निधनाच्या काही दिवस आधीपर्यंत आपण ही बातमी ऐकत होतो की आता दोन्ही राष्ट्रवादी एकत्र येणार. दादांच्या दुःखद निधनाच्या वेळी पवार कुटुंबाची जी एकी आपण सर्वांनी पाहिली, महाराष्ट्रातील सर्वच कुटुंब तेवढ्याच एकीने रहावेत अशी देवाचरणी प्रार्थना.

अजितदादांनी विकास देखील केलाच. किंबहुना, दादाच एकमेव असे व्यक्तिमत्व म्हणावे की राष्ट्रवादीत असून देखील विकास केला. पिंपरी चिंचवड, बारामती, हिंजवडी मधील औद्योगिकीकरण असो किंवा ग्रामीण भागातील साखर कारखाने, दादांच्या कृपेनं बऱ्याच जणांचे खिसे भरले, घरं चालली आणि सुबत्ता देखील आली.
कोरोना काळात जिथे उद्धव ठाकरेंसारखे निष्क्रिय मुख्यमंत्री केवळ फेसबुकवर लाईव्ह येऊन गप्पा मारीत होते, तिथे अजितदादा मंत्रालयात आठ वाजता हजर राहत. त्यावेळी त्यांच्या कामाचं क्रेडिट उद्धव ठाकरे घेऊन गेले मात्र दादांनी तोंडातून चकार शब्द काढला नाही. काम करत राहिले, आणि कामाने दाखवून दिलं. आज उद्धव ठाकरे वीस आमदार आणू शकले, तर बंड करून देखील दादांनी 2024 च्या विधानसभेत 51 जागा लढवून 41 आमदार निवडून आणले.
देवेंद्र फडणवीस आज केवळ राज्याचे मुख्यमंत्री नाहीत, तर जवळपास राजकीय सर्वेसर्वा आहेत. तसेच, अमित शाह देशाच्या राजकारणावर नियंत्रण ठेवून आहेत. या दोघांचाही विश्वास संपादन करून, स्वतःची व पक्षाची आब राखून, आपण केवळ पर्याय नाहीत हे कृतीतून दाखवून दिलं अजितदादांनी. अनेक भाजप समर्थकांना मागील दोन वर्षात शिवसेनेपेक्षा राष्ट्रवादी काँग्रेस जास्त विश्वासार्ह सहपक्ष वाटू लागला होता.
पहाटे लवकर उठून दौरे करणारे दादा, बारामतीविषयी नितांत आत्मियता सहजगत्या दाखवणारे दादा, राष्ट्रवादी काँग्रेसची खरी ओळख असणारे दादा, जेव्हा गेले तेव्हा बारामतीत गेले, पहाटेच गेले आणि त्यांच्या मृतदेहाची ओळख सुद्धा त्यांच्या घड्याळावरूनच पटली यापेक्षा भयानक दुर्दैवी योगायोग तो काय म्हणावा. अजितदादा निर्विवादपणे महाराष्ट्राला लाभलेलं एक अद्वितीय नेतृत्व होतं, कारण हे नेतृत्व सहज बनत नसतं. लहानपणी शरद पवार साहेबांना भेटायला आलेल्या पाहुण्यांना चहा देण्यापासून ते पक्षासाठी वणवण हिंडण्यापर्यंत, कार्यकर्त्यांची चोख जमवाजमव करण्यापासून ते पूर्ण इकोसिस्टिमवर ताबा मिळवण्यापर्यंत, राज्याचं लाखो कोटींचं अर्थकारण सांभाळत असताना सुद्धा स्वतःच्या शेदोनशे कोटींच्या साखर कारखान्याचे व्यवहार सुद्धा नियमितपणे पाहण्यापर्यंत, आणि वर्षानुवर्ष पक्षाची धुरा सांभाळून सुद्धा जेव्हा अधिकार मिळत नाही तेव्हा पक्षच उचलून घेऊन जाई पर्यंत, जी व्यक्तिमत्वाची घडण असते, तिला अजित पवार म्हणतात.
महाराष्ट्र अशा “कामाच्या माणसाला” कायम लक्षात ठेवणार.
अजितदादा पवार अमर रहे.

Warm Regards,
Dnyanesh Make “The DPM“

The post मराठी राजकारणातले टिरियन लॅनिस्टर – स्वर्गीय अजितदादा appeared first on Words Of DPM.

एक जण येतो, त्याला आपण D म्हणुया. अनेक वर्ष केवळ मालिकांपुरता मर्यादित राहिलेला इतिहासाचा विषय मोठ्या पडद्यावर मार्वेल च्या धाटणीवर हा D युनिव्हर्स बनवून मांडायला लागतो. सुरुवातीच्या दोन चित्रपटांमधून यश म्हणावं तितकं आलं नसलं आणि बजेटही जेमतेमच असलं तरीही मांडणी, अभिनय, दिग्दर्शन उत्तमरीत्या सादर करून आणि विशेषतः इतिहासाचा सखोल अभ्यास करून हे चित्रपट बनवले असल्याने यात जान राहते, आणि प्रेक्षक त्याच्या तिसऱ्या चित्रपटाची आतुरतेने वाट पाहतात. कोरोना नंतर 2022 मध्ये तो चित्रपट येतो, बजेट आणि तांत्रिक बाबी अजूनही कमजोर असल्या तरी मागच्या दोन सिनेमांपेक्षा हा कैकपटीने अधिक चांगला निघतो व तुफान यशस्वी होतो.

दरम्यान हेच हेरून मराठीतला एक मोठा यशस्वी दिग्दर्शक, त्याला आपण P म्हणुया, मोठ्या बॅनरखाली असाच एक सिनेमा आणतो, जो तांत्रिकदृष्ट्या तर या तीन सिनेमांना पुरून उरतो, पण इतिहासाचा जो भक्तिमय अभ्यास त्या D ला दाखवता आला तो या P ला दाखवता आला नाही. तरीही, भरपूर “मास” आणि डायलॉग्ज चा मसाला ओतल्याने महत्वाचं म्हणजे कास्टिंग चांगलं केल्याने हाही सिनेमा चालतो.

त्या D ची एका मालिका बनवणाऱ्या दिग्दर्शकासोबत, याला आपण A म्हणुया, शाब्दिक चकमक होते आणि हा A खुन्नस मध्ये म्हणून की काय, बरोबर त्याच विषयावर सिनेमा बनवतो ज्याची घोषणा या D ने त्याच्या चौथ्या सिनेमात केलेली असते. A हा सिनेमा फक्त दोन तीन महिन्यात बनवून रिलीज करतो. सिनेमा आपटतो. दरम्यान या D ने सुद्धा काळ वेळ आणि संयम काहीही न पाळता तिसरा सिनेमा झाल्याच्या तीन महिन्यांचा आत चौथाही सिनेमा रिलीज केलेला असतो. एका मोठ्या दाक्षिणात्य सिनेमाच्या वादळात तो अत्यंत महत्वाचा असणारा चौथा सिनेमा सुद्धा कुठल्या कुठे हरवतो. हा चौथा सिनेमा तांत्रिकदृष्ट्या त्या तिसऱ्याच्याच जवळपास असल्याने तिसऱ्या सिनेमाला जे प्रेक्षकांनी भरभरून दिलं ते यांनी कुठं घातलं हा प्रश्न पडतो, पण मग त्यातला एक कलाकार म्हणतो की तिसरा व चौथा दोन्ही सिनेमे एकत्र बनून तयार होते. ठीक आहे, मान्य केलं, आता पाचव्या मध्ये तरी बजेट नीट लावतील अशी अपेक्षा.

या दरम्यान आणखी दोन तीन दिग्दर्शक याच विषयांवर असेच सिनेमे आणण्याचं जाहीर करतात. त्यातला एक तर कमालच करतो, चक्क एका माकडउड्या मारणाऱ्या हिंदी कलाकाराला महत्वाच्या भूमिकेत कास्ट करतो. दरम्यान D ने केलेल्या त्या सुपरहिट तिसऱ्या सिनेमाची तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम मात्र ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत भिकार आवृत्ती दिवाळी मध्ये रिलीज होते. त्यात मुख्य भूमिकेत असलेला कलाकार त्या कॅरेक्टर ची तर आब घालतोच, स्वतःची सुद्धा घालतो. त्यावर राजकीय वाद सुद्धा होतात. सिनेमा मात्र दिवाळी मुळे हिट जातो.

आता या दोनचार सिनेमांचं यश पाहून अनेक दिग्दर्शक यात उड्या मारतात व याहीवर्षी असे सिनेमे यायला लागतात. मग कुठे घोगऱ्या गळ्याची गोरीपान नटी एका ऐतिहासिक मर्दानीची भूमिका करणार हे कळतं, कुठे D च्या पाचव्या सिनेमाचं शूटिंग तीन महिन्यात आटपल्याचं कळतं. कुठे P आणखी तीन सिनेमे त्या महत्वाच्या तगड्या कलाकाराला मुख्य भूमिकेत घेऊन करत असल्याची खबर मिळते तर कुठे A अजूनही स्वस्तातल्या मालिका आणि त्याच सेट व बजेट वर सिनेमा बनवत असल्याचं हलकं कानावर येतं.

तामिळनाडूच्या इतिहासात तब्बल दीड हजार वर्ष चोल घराण्याचं नाव येतं. 1950 च्या दशकात पाच कादंबऱ्या सुद्धा प्रकाशित होतात ज्यामध्ये इतिहास व कल्पकतेमधून तमिळ लोकांच्या मनामनात चोल घराणं अजरामर होतं. तेव्हाच यावर सिनेमा बनवण्याचं अनेकांचं स्वप्न होतं मात्र तरीही 64 हून अधिक वर्ष हे स्वप्न पूर्ण होत नाही. खुद्द मणिरत्नम, ज्याने शेवटी सिनेमा बनवला, त्यालाही अगोदर 3 वेळा अपयश येतं. पण जेव्हा मागच्या वर्षी त्याने पोंनियीन सेल्वन बनवला, केवळ तामिळनाडू मध्येच त्या सिनेमाने 400 कोटीचा धंदा केला. त्यांचे सर्व मोठे कलाकार व दिग्दर्शक अमेरिकेत ह्युस्टन ला झालेल्या त्या सिनेमाच्या ट्रेलर व म्युझिक लाँच ला हजर होते.

तो सिनेमा दोन भागांमध्ये बनला, बाहुबली ची कॉपी करण्याचा त्यांनी प्रयत्न सुद्धा केला नाही. उलट action scenes जमतील तेवढे रियलिस्टिक ठेवले त्यांनी. पहिला भाग जर सोनं असेल तर दुसरा भाग अगदी रत्नांची खाण निघाला. कलाकारांचा अभिनय इतका सुंदर की प्रत्यक्ष ते चोल घराण्याचे लोक आहेत की काय असा भास होऊ लागला. बारकावे इतके, की अगदी त्या राजकुमारीच्या अंगावरील दागिने सुद्धा खरे सोन्याचे वापरले त्यांनी. एवढंच नव्हे, तर त्या काळचे सांस्कृतिक धागे, त्या काळच्या लोकांचे उद्योग, आपसातील संबंध सुद्धा प्रचंड बारकाईने दाखवले गेले आहेत. तब्बल 500 कोटी बजेट मध्ये हे दोन सिनेमे त्यांनी बनवले. संपूर्ण तमिळ फिल्म इंडस्ट्री या एका प्रोजेक्ट पुढे एकवटली.

आपल्या इतिहासात काल्पनिक मिरची मसाला घालण्याची तसूभरही गरज नाही इतका रोमांचक इतिहास आहे. जवळजवळ 250 वर्षांच्या कालखंडात मराठ्यांचे पराक्रम सांगावे तेवढे कमी आहेत. कसलाही वाद न करता छ्त्रपती शिवाजी महाराज, छत्रपती संभाजी महाराज, महाराणी ताराराणी, बाळाजी विश्वनाथ, बाजीराव पेशवे, मल्हारराव होळकर, महादजी शिंदे, माणकोजी शिंदे ते थेट झाशीची राणी व छत्रपती शाहू महाराजांपर्यंत एक चांगली, बिग बजेट, तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम, उत्तम अभिनित व दिग्दर्शित अशी चांगली Pan India चित्रपट मालिका आपल्याला बनवता येणार नाही का? की जनतेच्या भावनांशी खेळून चिल्लर गोळा करण्यातच आमचे दिग्दर्शक धन्य आहेत? सुबोध भावे आणि अक्षय कुमार सारख्यांना महाराजांच्या भूमिकेत दाखवून मराठी प्रेक्षकांच्या माथी कुठलं पाप मारताय? बजेटच्या बाबतीत विड्याला चुना फासून तेच ते प्रकार कुठवर बघायचे आम्ही? मालिकेत दाखवतात तशी पटकथा व सेट्स, पोट सुटलेले कलाकार महाराजांच्या भूमिकेत हे का सहन करावं आम्ही तिकिटाचे पैसे देऊन? मसालेदार बनवण्यासाठी अनैतिहासिक गोष्टी सिनेमात घुसवून थेटर मध्ये टाळ्या शिट्ट्या किती दिवस मिळतील? तुम्हाला जाणीव तरी आहे का की तुम्ही कुठला विषय हाताळताय? तुमच्यापेक्षा चांगलं तर पोवाडे आणि भारुडांमध्ये स्टोरीटेलिंग केलं जातं. तुमचे हे असले थोतांड सिनेमे बघण्यापेक्षा चौथीचं इतिहासाचं पुस्तक पुन्हा पुन्हा वाचून जास्त ज्ञान आणि मजा दोन्ही येईल. तुमच्या या मसालेदार चित्रपटांपेक्षा अंगावर रोमांच आणणारी व्याख्यानं जास्त चांगली आहेत. सुधरा रे मराठी दिग्दर्शकानो, नका मराठी प्रेक्षकाला गृहीत धरू, अन्यथा तुमचे चांगले सिनेमे सुद्धा चालणार नाहीत आणि नेहमीप्रमाणे त्याचं खापर तुम्ही प्रेक्षकांवर फोडाल आणि स्वतः हिंदी सिनेमात कुठे साईड रोल मिळतो का म्हणून प्रोड्युसर्सचे उंबरे झिजवाल.

Warm Regards,

Dnyanesh Make “The DPM”

The post ऐतिहासिक सिनेमांचं पेव! appeared first on Words Of DPM.

देशात इन्फ्रास्ट्रक्चरचा विकास तेजीने सुरू आहे. रस्ते, रेल्वे, विमानतळ, मेट्रो सगळं अगदी दणक्यात वाढतंय. विचार केला नव्हता, मात्र रेल्वेने मनावर घेतलं विद्युतीकरणाला आणि गेल्या तीन चार वर्षांतच साधारण साठ टक्के असणारं रेल्वेमार्गाचं विद्युतीकरण आता शंभर टक्क्यांच्या जवळपास पोचलंय. देशातील चौथा व महाराष्ट्रातील पहिला रेल्वेच्या डब्यांचा कारखाना जवळजवळ बनून तयार आहे लातुरात. म्हणजे उद्या देशाच्या कानाकोपऱ्यात धावणाऱ्या रेल्वेच्या डब्यावर “Coach built by Marathwada Rail Coach Factory, Latur” असं दिसेलही. याच्या फेज 2 मध्ये तर मेट्रो डब्यांचा कारखाना देखील होऊ घातलाय. एकंदरच लातूर आता रेल्वेच्या नकाशावरचं अत्यन्त महत्वाचं ठाणं आहे यात दुमत नाही.

मात्र असं असतानाही काही मूलभूत सुविधांमध्ये अजूनही का बरं अडकून पडलीये लातूरची रेल्वे? का म्हणून लातूर रोड हे जंक्शन असूनही एक दुर्लक्षित स्थानक आहे? का म्हणून लातूर स्टेशन ची इमारत आजही गावखेड्याच्या छोट्या स्टेशन एवढीच आहे? का बरं दिवसाउजेडी एकही महत्वाची ट्रेन लातूरला येत नाही? घेऊया आढावा सर्व समस्यांचा.

साधारण पंधरा वर्षांपूर्वी स्व. विलासराव देशमुख यांच्या प्रयत्नाने सुरू झालेली लातूर-मुंबई सुपरफास्ट एक्स्प्रेस आजही आहे तशीच आहे. त्यात ना डब्यांची वाढ, ना फेऱ्यांची. उलट अगोदरच तुफान गर्दीने ग्रासलेल्या या गाडीला 2018 मध्ये बिदर पर्यन्त वाढवण्यात आलं. हे करत असताना लातूरकरांचा विरोध फाट्यावर मारला. नाही म्हणायला आठवड्यातले तीन दिवस बिदर-यशवंतपुर (बंगळुरू) एक्स्प्रेस लातूरपर्यंत वाढवून एक प्रकारचं साटंलोटं करण्यात आलं. पण मग लातूर एक्स्प्रेस मध्ये एसी, जनरल, स्लीपर सर्वच डबे कमी पडतात. डब्यांची संख्या किंवा गाडीची एखादी फेरी वाढवण्याची कल्पना कुणालाच का आली नसेल देव जाणे, पण लातूरकर आर्त स्वरात लातूर-मुंबई गाडीची एक फेरी दिवसा पुण्यापर्यंत करावी ही मागणी अनेक वर्षांपासून लावून आहेत.

एखाद्या स्टेशनवरून गाडी सुरू करण्यासाठी Pit Line ची रेल्वेपट्टी असावी लागते जेणेकरून रेल्वेची स्वच्छता नियमितपणे राखली जाते. लातूर स्थानकावर पिटलाईन बनवण्याची मागणी अगदी मागच्या महिन्यात मंजूर झाली. म्हणजे नवीन गाड्या सुरू करायला स्कोप आहे. रेल्वेगाड्यांसंदर्भात खालीलप्रमाणे काही मागण्या आहेत लातूरकरांच्या:

रेल्वेगाड्यांच्या मागण्या

1. लातूर – मुंबई सुपरफास्ट एक्सप्रेसचे डबे वाढवण्यात यावे व सर्व डबे LHB कोचेस चे असावे
2. लातूर – मुंबई सुपरफास्ट एक्स्प्रेस आठवड्यातले 4 दिवस लातूरमध्ये 16 तास रिकामी उभी असते. सदर काळात गाडीची एक फेरी पुण्यापर्यंत करण्यात यावी.
3. वरील मागणी शक्य नसेल तर लातूर-पुणे इंटरसिटी एक्स्प्रेस दिवसाच्या वेळी सुरू करण्यात यावी.
4. कोल्हापूर-नागपूर व हडपसर-हैदराबाद गाड्यांना डेली करण्यात यावे.
5. लातूर-छत्रपती संभाजीनगर अशी एक डेली अथवा वीकली गाडी सुरू करण्यात यावी
6. लातूरवरून दिल्ली, अहमदाबाद, चेन्नई, आग्रा, लखनऊ, वाराणसी, अजमेर, रामेश्वरम, त्रिवेंद्रम, विशाखापट्टणम इ. दूरस्थ शहरांना रेल्वेची सोय करण्यात यावी.
7. कुर्डुवाडी जंक्शन ते लातूररोड जंक्शन लोकल सुरू करण्यात यावी.
8. मिरज-परळी व पंढरपूर-निजामाबाद डेमु एक्स्प्रेसच्या वेळा बदलून दिवसा ठेवण्यात याव्यात.
9. हरंगुळ, औसारोड, मुरुड, ढोकी येथे एक्स्प्रेस गाड्यांना तर घरणी, भातांगळी येथे डेमु/पॅसेंजर गाड्यांना थांबा देण्यात यावा.
10. लातूर-नाशिकरोड मार्गे दौंड-अहमदनगर-मनमाड अशी रेल्वेदेखील सुरू करण्यात यावी.
11. भविष्यात लातूर-मुंबई वंदे भारत एक्स्प्रेस सुरू करण्यात यावी
12. धनबाद-कोल्हापूर दीक्षाभूमी एक्स्प्रेस सारख्या इतरही लांब पल्ल्याच्या गाड्या लातूरमार्गे वळवण्यात याव्यात.
13. तेजस, दुरोंतो, गरीबरथ, गतिमान, राजधानी इ. प्रकारच्या गाड्यादेखील लातूरमार्गे वळवून मोठ्या शहरांशी लातूरला जोडण्यात यावं.

स्थानक-सुसज्जतेच्या मागण्या

लातूर रेल्वेस्थानक आजही एखाद्या गावखेड्याच्या स्थानकासारखं छोट्याश्या इमारतीत आहे. हीच गत लातूररोड जंक्शन ची सुद्धा आहे. दिसायला आकर्षक असलं तरी हरंगुळ स्थानक सुद्धा असंच छोटंसं आहे, तेही केवळ एका प्लॅटफॉर्मचं. स्टेशन संदर्भात काही महत्वाच्या मागण्या

1. लातूररोड किंवा हरंगुळ स्थानकावर 4 पर्यन्त प्लॅटफॉर्म ची संख्या वाढवण्यात यावी.
2. दोन्ही स्थानकांवर सरकता जिना अर्थात एसकेलेटर आणि लिफ्ट ची व्यवस्था करण्यात यावी.
3. लातूर स्थानकावर लौंज, आहे त्यापेक्षा मोठे व सुसज्ज प्रतिक्षालाय, आहे त्यापेक्षा मोठे व स्वच्छ प्रसाधनगृह, कॅन्टीन आदि सेवा सुरू करण्यात याव्यात.
4. लातूर व लातूररोड जंक्शन च्या इमारती अद्ययावत व मोठ्या करण्यात याव्यात.
5. लातूरच्या प्लॅटफॉर्म क्रं 1 ची लांबी वाढवण्यात यावी, तसेच प्लॅटफॉर्मचे शेड्स सुद्धा वाढवण्यात यावे.
6. लातूर स्थानकावर दुसऱ्या बाजूने दादरा म्हणजेच फूट ओव्हरब्रिज बनवण्यात यावा तसेच हरंगुळ स्थानकावरही दादरा बनवण्यात यावा.
7. लातूर रेल्वेस्थानक परिसरात सुरक्षित व गार्डेड पार्किंग ची सोय करण्यात यावी.

नवीन रेल्वेमार्ग व दुहेरीकरण

लातूर-अहमदपूर-नांदेड या रेल्वेमार्गास मंजुरी मिळून अनेक वर्षे झाली तरी प्रत्यक्षात काम अजून दिसणं बाकी आहे. हीच गत सोलापूर-तुळजापूर-धाराशिव रेल्वेमार्गाचीही आहेच. काही विशिष्ट मागण्या यासंदर्भात:

1. लातूर रोड-नांदेड व सोलापूर-धाराशिव रेल्वेमार्गाचं काम तातडीनं पूर्ण करण्यात यावं.
2. लातूर-छत्रपती संभाजीनगर मार्गे केज-बीड-गेवराई अश्या नव्या रेल्वेमार्गाचं काम सर्वेक्षणात घेण्यात यावं.
3. लातूररोड-बोधन रेल्वेमार्गास लवकरात लवकर मंजुरी मिळवून देण्यात यावी.
4. लातूररोड-मिरज मार्गाचं दुहेरीकरण तात्काळ पूर्ण करण्यात यावं.
5. लातूररोड जंक्शन येथे बायपास लाईन बनवण्यात यावी.

लातूर रेल्वेस्थानकाची कनेक्टिव्हिटी

सदरील मागण्या विशेषतः लातूर मनपा व लातूर जिल्हा प्रशासनाकडे आहेत. लातूर रेल्वेस्थानक शहराच्या मध्यवर्ती भागापासून तब्बल 6 किमी दूर आहे. लातूररोड जंक्शन लातूर शहरापासून 40 तर चाकूरपासून 7 किमी अंतरावर आहे. हरंगुळ स्थानक शहरापासून साधारण 8 किमी तर लातूर रेल्वेस्थानकापासून 10 किमी अंतरावर आहे.  या सर्व ठिकाणी कनेक्टिव्हिटी सुसज्ज ठेवण्यासाठी खालीलप्रमाणे सिटी बसच्या फेरी वाढवण्यात याव्या.

1. लातूर-मुंबई प्रमाणेच कोल्हापूर-नागपूर, धनबाद-कोल्हापूर, सोलापूर-तिरुपती, नांदेड-पनवेल, हडपसर-हैदराबाद, अमरावती-पुणे या गाड्यांच्या वेळांनाही सिटी बस सोडण्यात याव्यात.
2. लातूर रोड जंक्शन पासून ते राष्ट्रीय महामार्ग क्रं 361 हा 1 किमी मार्ग अत्यन्त खराब अवस्थेत आहे. इथे सुसज्ज रस्ता बनवन्यात यावा.
3. नांदेड-बंगळुरू, छत्रपती संभाजीनगर-तिरुपती, शिर्डी-हैदराबाद, पूर्णा-हैदराबाद, छत्रपती संभाजीनगर-हैदराबाद या सर्व गाड्यांच्या वेळी लातूर ते लातूररोड जंक्शन आणि रिटर्न अश्या सिटी बसेस किंवा एसटी बसेस सोडण्यात याव्यात.
4. राष्ट्रीय महामार्ग 548B रिंग रोड ते लातूर रेल्वेस्थानक हा 1 किलोमीटर रस्ता चौपदरीकरण करून पथदिवे बसवण्यात यावेत.

मालगाडी व मालधक्का

1) लातूरच्या मालधक्क्याचे स्टेशनजवळच नवीन जागी स्थलांतरण करून सध्याच्या मालधक्क्याची जागा वाढीव प्लेटफॉर्म्स साठी वापरण्यात यावी.

2) सध्या मालधक्क्याकडे जाणारा रस्ता साई रोड मार्गे जातो व अत्यन्त दुरावस्थेत आहे. मालधक्क्यापासून ते स्टेशनरोड पर्यन्त बाह्यवळण उड्डाणपूल बांधून मालधक्क्याची वाहतूक थेट रिंगरोडला आणण्यात यावी.

3) मालधक्क्याची सुसज्ज इमारत बांधावी व भव्य शासकीय गोदाम आणि शीतगृह त्याच्याजवळच बनवण्यात यावे.

4) ईस्टर्न व वेस्टर्न डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडॉर प्रमाणे भविष्यातही होऊ घातलेल्या फ्रेट कॉरिडॉरच्या नकाशावर लातूरला आणण्याचा अग्रस्थानी विचार व्हावा. लातूर मधील रेल कोच फॅक्टरी, मोठ्या ऑइल मिल्स, साखर-सोयाबीन-तूर यांसारख्या पिकांचे उत्पादन व बाजारपेठ यांसारख्या सर्व महत्वाच्या गोष्टींचा विचार करता लातूरला मालगाड्यांची व भविष्यात लातूरमार्गे डेडिकेटेड फ्रेट कॉरिडॉर ची नितांत आवश्यकता आहे यात दुमत नाही.

मराठवाड्यातील इतर समस्या व मागण्या

1) परभणी-परळी-विकाराबाद रेल्वेमार्गाचे दुहेरीकरण लवकरात लवकर पूर्ण करण्यात यावे.

2) तब्बल 29 वर्षांपासून संथगतीने चाललेल्या परळी-बीड-अहमदनगर रेल्वेमार्गाचे काम तातडीने पूर्ण करून सदर मार्ग विद्युतीकरण करून घ्यावा.

3) परभणी-मनमाड रेल्वेमार्गाचे दुहेरीकरण व विद्युतीकरण तातडीने पूर्ण करण्यात यावे.

4) जालना-जळगाव व नांदेड-वर्धा रेल्वेमार्गाचे कामही तातडीने पूर्ण व्हावे.

5) संपूर्ण मराठवाड्यासाठी “मराठवाडा रेल्वे” हा स्वतंत्र रेल्वे विभाग घोषित करण्यात यावा.

6) घाटनांदूर-अंबाजोगाई-दौंड रेल्वेमार्गाचे सर्वेक्षण पूर्ण करून तातडीने मंजुरीसाठी प्रयत्न करावेत.

7) मराठवाड्यात एक स्वतंत्र रेल्वेयार्ड बनवण्यात यावे.

8) मनमाड-जालना, नांदेड-परभणी, परळी-परभणी मार्गावर लोकल सेवा सुरू करण्यात यावी (हे काम शंभर टक्के विद्युतीकरण व दुहेरीकरणाशिवाय होऊ शकत नसल्याने सध्याच्या ही तातडीची मागणी केवळ नांदेड-परभणी मार्गासाठी ग्राह्य धरण्यात येऊ शकते, मात्र उपरोक्त सर्व मार्गांवर लोकल ट्रेनची नितांत आवश्यकता आहे)

शेवटाकडे…

वरीलपैकी काही मागण्या अवाजवी किंवा अप्रात्यक्षिक वाटत असल्या तरी लातूर व मराठवाड्याच्या सर्वांगीण विकासासाठी प्रचंड गरजेच्या आहेत. या सर्व मागण्या लातूर व मराठवाड्याच्याजनतेच्या वतीने केंद्रीय रेल्वे मंत्री मा. श्री. अश्विनी वैष्णव, केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री मा. श्री. रावसाहेब दानवे, महाराष्ट्र शासन व स्थानिक प्रशासनास सविनय सादर करण्यात येत आहेत. हा ब्लॉग इतका शेअर करा की शासनाला या मागण्यांची दखल घ्यावीच लागेल.

जय हिंद!

Warm Regards,

Dnyanesh Make “The DPM”

The post समस्यांच्या विळख्यात लातूरची रेल्वे! appeared first on Words Of DPM.

रायरेश्वर,हे नाव तुम्ही शेवटचं कुठे ऐकलं होतं,काही आठवतं का? चौथीचा इतिहास? होय, हेच ते रायरेश्वर. शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापनेची शपथ घेतली ती याच रायरेश्वराच्या साक्षीने. हे मंदिर प्रत्यक्ष पाहण्याची, अगदी डोंगर चढून, निसर्गाची मज्जा लुटत गिर्यारोहणाची संधी मला नुकतीच मिळाली ती ‘अनादि – एक विचार’ या पुण्यातील संस्थेमुळे. चला तर मग माझ्यासोबत रायरेश्वरच्या पठाराची शाब्दिक सैर करूया.

रायरेश्वर पठार

रायरेश्वर पठार हे सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांमध्ये वसलेलं आहे, शिवरायांनी काबीज केलेले बरेच गड,किल्ले हे सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांमध्ये आहेत,त्यामुळे सह्याद्री नेहमीच शिवप्रेमींना खुणावतं.

रायरेश्वर पठार पुण्यापासून ८४ किमी वर भोर तालुक्यात वसलेले आहे. कोराळे गावापासून अस्वल खिंडी पर्यंत पूर्व-पश्चिम पहुडलेल्या या पठाराचा विस्तार १६ किमी असून पठारावर असलेल्या सर्वोच्च टेकडीच्या माथ्यावरून उत्तरेला तुंग,तिकोना,लोहगड व विसापूर, प्रतापगड, केंजळगड,कमळगड,विचित्रगड व मकरंदगड हे किल्ले दिसू लागतात. पठारावर पाहण्यासारखे पांडवकालीन शिवमंदिर, पांडवकालीन लेणी, गोमुखकुंड आहे. हे पठार समुद्रसपाटीपासून १३३६ मिटर उंचीवर आहे. रायरेश्वर ला जाण्यासाठीचा मार्ग हा भोर तालुक्यातूनच जातो. भोर वरून रायरेश्वरला दोन मार्गांनी जाता येतं.पहिला मार्ग टीटे धरण मार्गे आंबवडे गावातून जातो, तर दुसरा मार्ग हा रायरी गावातून जातो.

सुरुवातीची जुळवाजुळव

ट्रेक ला जाण्याचा निर्णय तसा माझ्यासाठी सोपा नव्हता, ट्रेक या शब्दाचा आणि माझा दूरदूरचा संबंध नव्हता असं म्हणायला हरकत नाही. याची सुरुवात झाली, जेव्हा माझा मित्र DPM  म्हणजेच ज्ञानेश याने मला ट्रेक ला येण्याबाबतीत विचारले. माझी मनस्थिती अगदी द्विधा झालेली. एकीकडे तर ट्रेकिंग ला जाण्याची ईच्छातर खूप, पण त्याच वेळी धाकधूक ही होती की एकतर ट्रेकिंग बाबतीत मी नवखी आणि त्यात उंचीची भीती. परंतु रायरेश्वर पठार हे जास्ती उंच नाहीये आणि चढाईलाही तितकेसे अवघड नाहीये, अशी ग्वाही  जेव्हा ज्ञानेशने दिली,तेव्हा मी मनाचा हिय्या करून ट्रेक ला जाण्याचा निर्णय घेतला. ट्रेकिंग चा पहिलाच अनुभव, त्यामुळे सगळी तयारी साग्रसंगीत, ट्रेकिंग शुज पासून कॅप पर्यंत! लातूर वरून ट्रेकिंग ला जाणारी तशी मी काही एकटी नव्हते. तरीही अनेक आढेवेढे घेत ट्रेक ला जाण्याचा निर्णय झाला. लातूर वरून ट्रेक ला जाणारे आम्ही तिघे होतो. मी,ऋतुजा आणि साई. आमची थोडीशी तारेवरची कसरत होणार होती हे नक्कीच. कारण ट्रेक ची सुरुवात पुण्यातील केसरी वाडा येथून होणार आणि आम्ही रात्री च्या ट्रेन ने लातूर वरून निघून नंतर ट्रेक गाठणार. तर आमची ट्रेकिंग ची सुरुवात येथूनच झाली अस म्हणायला हरकत नाही, पण चलो…कोई नही! तारांबळ नाही उडाली तर तो ट्रेक कसला?

ट्रेकचा दिवस

आम्ही आमचा लवाजमा घेऊन अखेर केसरीवाडा ला पोचलो आणि आमच्या प्रवासाला सुरुवात झाली. ट्रेक मध्ये आम्ही तिघे वगळता बाकी मंडळी पुण्याचीच. अमेय, अभिषेक, आरती, अवंती, ज्ञानेश, चैत्रा….. अशी एकूण आम्ही १७ जण ६ मुली आणि ११ मुले. तशी आमची कोणाशीच साधी तोंडओळख हि नव्हती परंतु हळूहळू जशी जशी प्रवासाला सुरुवात झाली आम्ही त्यांच्यातलेच एक झालो. आम्ही भोरला यथेच्छ न्याहारी करून रायरेश्वर कडे प्रस्थान केलं. हा मार्ग घाट रस्ता असल्यामुळे थोडासा कठीणच, वाट बरीच नागमोडी. आमच्या अंताक्षरी च्या गोंधळात काही जाणवले नाही,पण एखादे वळण काळजाचा ठोका चुकवल्याशिवाय राहत नाही. भोर च्या  थोडं अलीकडे लागलेला ‘नेकलेस पॉईंट. धरणीआईच्या गळ्यातील निसर्गाने ओवलेली पोत भासावी अश्या आकाराची ही वेळवंडी नदी. गमतीजमती करत,प्रवासाची मजा घेत,गाणी म्हणत, आम्ही डोंगराच्या पायथ्याशी पोहोचलो, तिथे एकमेकांची ओळख झाली आणि आमची वानरसेना सज्ज झाली चढाई ला. तसा डोंगर एक तासात चढून होण्यासारखा, सराईतपणे चढणारे पुढे निघून गेले आणि आम्ही नवखे थोडेशे मागे राहिलो,परंतु आमच्या सोबतीला आरती, अभिषेक, ओंकार, ज्ञानेश, मोनिका, मन्मथ हे सगळे होतेच सर्व अगदी आमच्या सोबतीलाच होते. चढत चढत जेव्हा मी पायऱ्यापाशी आले,तेव्हा वरती पाहिल्यावर थोडसं गरगरायला झालं,पण आता वरती पाहायचाच नाही,फक्त जी पायरी समोर आहे तिच्याकडेच पहायचं,हा आयुष्याला लागू होणारा नियम मी पाळायच ठरवलं.  थोडीशी उन्हाची काहिली जाणवत होती पण जसे आम्ही थोड उंचावर गेलो तसा गार रानवारा शीळ घालत आमच्या अंगाखान्द्याशी खेळू लागला,तसा सगळा थकवा कुठच्याकुठे पळून गेला, एकदम मस्त वाटल आणि आम्ही पठारावर पोहोचलो. तिथे आमचे लक्ष वेधून घेतले ते तिथल्या माकडांनी व त्यांच्या मर्कटलीलांनी. ही सर्व माकडे तहान-भुकेने व्याकुळलेली दिसत होती. सह्याद्रीचा हा स्वर्ग खरं पाहता या जनावरांचाच! वाघ, सिंह, कोल्हे, मोर आणि असे कैक प्रकारचे प्राणी इथे वास्तव्य करत असत मात्र आज त्यांचं अस्तित्व अगदी संपुष्टात आल्यासारखं आहे. स्वतः शिवाजी महाराज अनेक पत्रांमध्ये जंगली श्वापदांचा विनाकारण जीव घेऊ नका अशी सक्त ताकीद देताना आढळतात!

रायरेश्वराच्या पठाराच्या वरतून दरीचे दृश्य अगदी विहंगम वाटत होते. हे  दृश्य कॅमेऱ्यामध्ये साठवुन घेण्याचा केविलवाणा प्रयत्न सुरु झाला. काही वेळाने पठारावरचं फोटो सेशन संपवून आम्ही रायरेश्वरच्या मंदिराकडे मोर्चा वळवला.

रायरेश्वराचा इतिहास आणि ऐतिहासिक शपथविधी 

रायरेश्वराचं नाव इतिहासाच्या सुवर्णपानांवर कोरलं गेलं ते शिवरायांच्या शपथविधीमुळे. या घटनेमुळेच रायरेश्वराला अनन्यसाधारण महत्व प्राप्त झाले.

      २६ एप्रिल १६४५ हाच तो सोनेरी दिवस ज्या दिवशी हिंदवी स्वराज्याची मुहूर्तमेढ रोवली गेली. सोळा वर्षांच्या बालशिवरायांनी बारा मावळातील सवंगडी – कान्होजी जेधे, बाजी पासलकर, तानाजी मालुसरे, येसाजी कंक, सूर्याजी काकडे, बापुजी मुद्गल, यांच्या सोबतीने स्वराज्य स्थापनेची शपथ घेतली. तर ही घटना एका रात्रीत घडलेली नाहीये तर यामागे बराच इतिहास आहे.

रायरेश्वरास पूर्वी रोहिरेश्वर या नावाने सुद्धा ओळखले जात असे. १६४२ साली दादाजी नरस प्रभू यांनी यांनी एक गाव रायरेश्वर मंदिरास पूजेसाठी नेमून दिले होते व तेथे पुजारीही नेमला होता मात्र आदिलशाहास हि बातमी समजल्यावर आपल्या फतव्याविरोधात ही गोष्ट झाल्याचा राग येऊन त्याने तेथील शहाजी महाराजांचे मुतालिक दादोजी कोंडदेव यांना बडतर्फ केले व त्यांच्या जागी घोरपडे यांना सुभेदारी दिली. पुढे आदिलशहा व शहाजी महाराज यांच्यात समेट झाल्यावर दादोजी कोंडदेव यांना पुन्हा एकदा कोंढाण्याची सुभेदारी प्राप्त झाली.

यावेळी मावळ प्रांताचे प्रमुख देशमुख असलेले कान्होजी जेधे यांना शहाजी महाराजांनी शिवाजीराजांसोबत बंगळूरहून पाठवले होते शिवाजी महाराजांची अगदी सुरुवातीस साथ देणाऱ्यांमध्ये कान्होजी जेधे, बाजी पासलकर व त्यांचे बालपणीचे सवंगडी तानाजी मालुसरे हे होते. हळू हळू प्रांतातील मावळे शिवरायांच्या छत्राखाली एकत्र येऊ लागले. पावसाळ्यात चार महिने शेती करणारे मावळे पावसाळा झाल्यावर स्वराज्य निर्माणार्थ शस्त्र हाती घेऊ लागले. बघता बघता हजार बाराशे मावळे तयार झाले व स्वराज्याच्या पहिल्या मोहिमेचा बेत तयार झाला व तो होता रोहीड खोरे नावाचे मावळ स्वराज्यात सामील करून घेण्याचा.

यावेळी रोहीड खोऱ्याचे अधिकारी दादाजी नरस प्रभू शिवरायांना अनुकूल झाले व स्वराज्याच्या संकल्पाची सुरुवात रोहीड खोऱ्याचे दैवत असलेल्या रायरेश्वराच्या साक्षीने घेण्यासाठी शिवरायांच्या नेतृत्वात सर्व मावळे रायरेश्वराच्या दिशेने हातात ढाल तलवारी घेऊन हर हर महादेव असा जयघोष करीत चालू लागले. सर्व मावळ्यांना घेऊन महाराजांनी रायरेश्वाराच्या गाभाऱ्यात प्रवेश केला व रायरेश्वराच्या साक्षीने सर्वांनी स्वराज्य निर्मितीचा अभूतपूर्व संकल्प केला.

“काय कमी रायरेश्वरा तव

असल्यावर आधार

उचलतो म्हणुनी बेलभंडार!”

रायरेश्वर मंदिर

हे रायरेश्वराचे मंदिर पठारावर स्थित आहे. हे मुळ मंदिर खूप प्राचीन दगडी आहे, परंतु १८ व्या शतकात त्याची पुनर्बांधणी करण्यात आली. आम्ही जेव्हा आत मंदिरात गेलो तेव्हा एक वेगळ्याच प्रकारची नीरव शांतता जाणवली आणि मुळ दगडी बांधकाम असल्यामुळे खूप थंडगार वाटले, अगदी A.C मधे बसल्यासारखं. मंदिराच्या मूळ गाभार्यात स्वयंभू असे शिवलिंग होते. तिथेच मागच्या बाजूला शिवाजी महाराजांचे त्यांच्या मावळ्यासोबत शपथ घेतानाचे छायाचित्र आहे.हे मंदिर पांडवकालीन आहे असे म्हंटले जाते. हे मंदिर म्हणजेच स्वराज्याचे जन्मस्थान असे म्हंटले तरी वावगे ठरणार नाही.या मंदिराला ऐतेहासिक वारसा लाभलेला आहे.पठारावर रायरेश्वर मंदिराव्यतिरिक्त पांडव लेण्या हि आहेत.तर मंदिराचे दर्शन वगेरे घेऊन  आम्ही  तिकडेच थोडसं वेळ घालवला. गडकिल्ले म्हणजे साक्षात तीर्थक्षेत्र मानणाऱ्या अभिषेक ने रायरेश्वर च्या इतिहासाबद्दल थोडी माहिती दिली. एव्हाना आम्हाला चांगलीच भूक लागलेली,आम्ही पठारावर मस्त जेवण केले, आणि गड उतरायला सुरुवात केली. उतरत असताना आम्हाला पाण्याचा एक नैसर्गिक स्त्रोत दिसला, तेच गोमुखकुंड. filtered water ला ही लाजवेल इतकं नितळ आणि मधुर पाणी. पठार उतरताना चा अनुभव वेगळाच होता ,चढताना जेवढी दमछाक झाली नाही तेवढी उतरताना जाणवली,पाय अगदी उचलतच नव्हते, चेहरा तर अगदी लाल कोकंबासारखा झालेला.  

परतीचा प्रवास

परतताना आंबवडे ला ब्रिटीशकालीन “झुलता पूल” (Jijasaheb Suspension Bridge) पाहिला,तसेच नागेश्वर मंदिर ही पाहिले. कुतुहलाची गोष्ट आहे, ज्या निरव शांततेचा अनुभव रायरेश्वराच्या मंदिरात आला अगदी तसाच नागेश्वर मंदिरात हि आला. बराच वेळ तिथून निघावेसेच वाटले नाही.शेवटी निघणे भाग होते. परतीचा प्रवास तितकाच मजेदार होता,गाडी मध्ये बराच कल्ला केला, माहित नाही अश्यावेळी उत्साह कुठून संचारतो, पण एकूणच धमाल आली. सायंकाळी 8 वाजता आम्ही  केसरी वाडा ला परतलो, सगळे जिकडे तिकडे पांगले, अर्थातच परत दुसरीकडे ट्रेक ला जाऊ, हे आश्वासन देऊनच!

व्यक्ती आणि वल्ली

ट्रेक मधील सर्वात मजेदार भाग म्हणजे ‘अंताक्षरी’. खरंतर आमच्यात सुरवातीला थोडासा “ऑकवर्डनेस” होता, तो नाहीसा झाला अंताक्षरी मुळेच. गाण्यांनी आमच्या मध्ये एक वेगळाच दुवा निर्माण केला, आणि बऱ्याच जणांची ओळख झाली, जसे कि उत्साहाचा अखंड उर्जास्त्रोत म्हणावी अशी आरती. तसं पाहायला गेला तर सगळेच जण म्हणजे अमेय, अभिषेक, अवंती, आम्हाला ट्रेक मध्ये सामावून घेत होते .अवंती, अतिशय गोड असं व्यक्तिमत्व,मोठेपणाचा थोडा हि लवलेश तिच्या चेहऱ्यावर नव्हता. मनसोक्त आणि बेफिकीर चैत्रा, “मी तुला या आधी कुठेतरी पाहिलंय” असं म्हणणारा संकेत, ज्याच्याशी बोलताना ओळखीची पण गरज पडली नाही असा शांत आणि कविमनाचा प्रथमेश, अंताक्षरी प्रकारात बेताज बेगम म्हणावी अशी बोल्ड,बिनधास्त मोनिका, सतत मला motivate करणारा ज्ञानेश, ज्याच्या मुळे मी खरतर या ट्रेक चा भाग बनू शकले आणि आणखीन बरेच जण..! खरतर या सर्वांमुळे हि ट्रेक आणखी लक्षात राहिली.अजून एक मजेशीर गोष्ट म्हणजे सर्वांनी परतताना केलेला धमाल नाच..; अगदी बिनधास्त कुठलीही भीडभाड न बाळगता. माझ्या आयुष्यातील पहिलावहिला ट्रेक खरंच खूप सुंदर झाला तो या सर्वांमुळेच.

अनादी बद्दल थोडसं….

आजकालची तरुण पिढी खूप स्वार्थी आहे,स्वतःच्या पलीकडे त्यांना काही दिसतच नाही. सामाजिक भान जिथे फक्त भाषण आणि राजकारण बनून राहिलंय अश्या जमान्यात काही अवलिया, कॉलेजला जाणारे, सीए वगैरे सारखे अवघड कोर्सेस करणारे पुणेरी मुलं-मुली २०१५ मध्ये एकत्र येतात आणि “डेव्हलप, इंटिग्रेट, सर्व्ह” हे ध्येय घेऊन बनवतात अनादी – एक विचार. अमेय लिमये,ओंकार साबणे,श्रद्धा पोंक्षे आणि इतर काही जण अश्या माझ्याच वयाच्या या सर्वांनी एकत्र येऊन हि संस्था चालू केली. आज या संस्थेचे १०० सदस्य आहेत. “स्वराविष्कार” सारखे शास्त्रीय संगीताचे मोठे कार्यक्रम घेणे असो, “पिक-अ-बुक मधून वाचनाचा छंद जोपासनं असो किंवा दर विकेंड ला सकाळी टेकड्यांवरती झाडांची निगा राखण्यासाठी जाणं असो, कुठल्याही वैयक्तिक फायद्याशिवाय केवळ मनापासून ही विधायक कामं करण्यासाठी “अनादी” असणाऱ्या दैवी पॉझिटीव्ह शक्तीचा वाहता झरा मनात हवा आणि अनादी मधल्या सर्वांमध्ये ते मला जाणवलं! या ट्रेक चं नियोजनही त्यांनी अगदी चोख केलेलं, सतत सगळे leaders सगळे सोबत आहेत कि नाही, याची खबरदारी घेत होते.कोणी नवीन असेल तर त्याची पुरेपूर काळजी घेत होते आणि मदत करत होते.

 एकंदरच हा ट्रेक आणि अनादी संस्था माझ्यासाठी एक अविस्मरणीय अनुभव होता.

फुल–ना–फुलाची पाकळी

तनुजा जोशी!

The post रायरेश्वर ट्रेक appeared first on Words Of DPM.

म्हणजेच ज्याचा अपभ्रंश होतो येळामुशा किंवा येळवस.
मूळचा कर्नाटकी असणारा, मार्गशीर्ष महिन्याच्या अमावस्येला साजरा केला जाणारा हा सण महाराष्ट्रात मुख्यत्वे बीड, लातूर व उस्मानाबाद या तीन जिल्ह्यात साजरा केला जातो. याव्यतिरिक्त काही प्रमाणात सोलापूर व नांदेड जिल्ह्यात देखील हा सण साजरा होतो. यामध्ये लातूरची वेळ अमावस्या खास आहे. प्रत्येक जिल्हाधिकाऱ्याला वर्षातून तीन स्वघोषित सुट्या जाहीर करण्याचा अधिकार असतो. लातूरमध्ये यातली एक सुटी नेहमी वेळ अमावास्येला राखीव असते. या दिवशी लातुरात एकही दुकान, ऑफिस, हॉटेल जर सुरू राहिलं तर शपथ! सर्वजण आपापल्या गावी शेतात आपापल्या परिवारासह जातात, आणि जर कुणी लातूर बाहेरचं असेल किंवा जर कुणाकडे शेत नसेल तर काळजी नसावी. वेळ अमावस्या हे लातूरकरांच्या पाहुणचाराचे सर्वोच्च प्रतीक! चला जाणून घेऊया या सणाबद्दल.

शेतामध्ये जाऊन पांडव पूजा आणि वनभोजन हे या सणाचे मुख्य औचित्य. आणि काय बेत असतो या वनभोजनाचा? सर्वप्रथम तर ज्वारी-बाजरीच्या भाकरी, बाजरीचे उंडे, विविध प्रकारच्या भाज्या मिसळून त्याला फक्कड अशी बेसनाची जोड देऊन तयार केलेला मिक्स व्हेज प्रकार म्हणजेच “भज्जी”, बेसनाच्या खमंग वड्या (ज्याला मराठवाड्यात मासवड्या असे म्हणतात), दोन तीन प्रकारचे ठेचे व चटण्या, गव्हाची खीर आणि किमान 15-20 ग्लास तरी पिल्याशिवाय समाधान होणार नाही अशी “आंबील”! आणि हे सगळं शेतात, डिसेंम्बर-जानेवारीच्या थंड वातावरणात आणि रबीची पीके उभारीवर असताना. केवळ बोलण्याकरिता म्हणून नव्हे, तर अगदी मनापासून वाटतं, सगळी फाईव्ह स्टार हॉटेल्स ची मेजवानी या वेळ अमावस्येपुढे फिकीच!

हा सण बऱ्याच अर्थांनी अतिशय खास असण्याचं कारण म्हणजे रबी हंगामातील पिके जेव्हा बहरून येतात तेव्हा आपल्या मातीशी, काळ्या आईशी कृतज्ञता व्यक्त करणे हा त्यामागचा मूळ शुद्ध भाव.या दिवशी शेतात धरणीमातेची ओटी भरली जाते व पांडवांची पूजा केली जाते. ही पूजा कडब्याची एक सुंदरशी खोप बनवून केली जाते. पांडव पूजनामागे कुठली पौराणिक गाथा असेलही, असं म्हणतात त्या दिवशी पांडव शेतात जेवण्यासाठी येतात. या सणाच्या निमित्ताने शेताशी, मातीशी आणि ग्रामीण भागाशी प्रत्येकाची नाळ घट्ट होते. परिवार एक दिवस का होईना, पण एकत्र येतो. खाद्यसंस्कृती जपली जाते.

भारतीय सणांचं वरचेवर होत असणारं विकृतीकरण आणि त्यातून होणारी पर्यावरणाची हानी पाहता वेळ अमावस्या किती चांगला सण वाटतो ना? चला तर मग, पुढच्या वेळ अमावस्येला या तुमच्या बीड, लातूर किंवा उस्मानाबादकर मित्राच्या शेतात!
Warm Regards,
Dnyanesh Make “The DPM”

The post वेळ अमावस्या appeared first on Words Of DPM.

— अलबर्ट आईन्स्टाईन, महान शास्त्रज्ञ

सर्वांना सादर नमस्कार आणि प्रजासत्ताक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा….

७२ वर्षे झाली स्वतंत्र होऊन आणि आपलं लोकशाहीचं प्रजासत्ताक स्थापन होऊन 69 वर्षे…. काय केलं आपण इतक्या वर्षात…? आज महासत्ता बनण्याचे स्वप्न प्रत्यक्ष साकारण्याच्या मार्गात आहोत ना, ते याच काळातील अखंड परिश्रम आणि प्रचंड देशभक्तीच्या सामर्थ्यानेच…!

आजच्याच दिवशी भारताला आधिकारीक स्वरूपात संविधान लागू झाले. तेच हे संविधान ज्यात तुमच्या माझ्या स्वातंत्र्याला अनेक अधिकार आणि कायद्यांसह लिखित स्वरूपात उपलब्धता आहे. अनेकांना वाटतं भारताचा इतिहास केवळ सत्तर वर्षांचा आहे. सिंधू पासून वैदिक संस्कृतींपर्यंत, मौर्यांपासून ते मराठ्यांपर्यन्त सर्व साम्राज्यांचा, कन्याकुमारी पासून ते काश्मीर पर्यंत आसेतुसिंधु भारतवर्षाचा गौरवशाली इतिहास आहे हा. हा इतिहासच सर्वात मोठी ग्वाही आहे भारताच्या महासत्ता बनण्याच्या वास्तवाची!

प्राचीन इतिहासातील अनेक शतके भारत जगातील सर्वाधिक आर्थिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्या प्रगत असा देश होता. ही संपदा कुना दुसऱ्या देशाला लुटून कमावलेली नव्हती, निसर्गाने या भूमीला दिलेलं वरदान आणि आपल्या लोकांची मेहनत एवढंच काय ते त्या मागचं रहस्य. सुमारे हजार वर्षे मुघल, अरब, इंग्रज, फ्रेंच, पोर्तुगीज सर्वांनी भारताला लुटलं. खास आभार इंग्रजांचे… 200 वर्षांपेक्षा जास्त काळ लावला तुम्ही भारताला भिकेला लावायला. इथल्या वैभवाची राख सोडून गेलात तुम्ही ७० वर्षांपूर्वी नाही का…? आज तुमच्या अर्थव्यवस्थेला झटक्यात मागं टाकायला सज्ज आहोत आम्ही… आता कसं वाटतंय…?

जगाच्या इतिहासात अनेक देश दुसऱ्यांवर आक्रमण करून महासत्ता बनले, नंतर आपसात लढले आणि मातीत मिळाले. दोन्ही महायुद्धं चांगली उदाहरणं आहेत याला.आजच्या घडीला अमेरिका आहे त्या जागी… चीन उंबरठ्यावर आणि भारत त्याच वाटेवर….पण भारताचं महासत्ता बनणं हे कुणावर आक्रमण करून किंवा लुटून नाहीये…ना भारत महासत्ता बनल्यावर सत्तेचा गैरवापर करेल. भारत नेहमीच दुसऱ्यांना सोबत घेऊन सर्वांचं हित जपणारा देश आहे…!!

शंका असेल ना की करोडो लोक गरिबीच्या विळख्यात असताना महासत्ता बनण्याच्या काय गप्पा लावल्यात म्हणून…? काय असावं लागतं महासत्ता बनायला…? भारताकडे जगातली चौथी सर्वात मोठी सेनेची फौज आहे. भारत जगातील सहावी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था आहे. भारताच्या अर्थव्यवस्थेच्या वाढीचा दर जगात सर्वाधिक आहे. सध्या तो 7.5% च्या पार आहे पण 2019 संपेपावेतो 8 टक्क्यांच्या जादुई आकडा पार होईल. भारताची गरिबीरेषेखालील लोकसंख्या झपाट्याने वर येत आहे. 2012 मध्ये 22% भारतीय दारिद्र्यरेषेखाली होते, जे की आज केवळ 12% आहेत. भारतातील उद्योग क्षेत्रातील झपाट्याने होत असलेली वाढ लवकरच भारतात मोठ्या प्रमाणावर रोजगार आणेल यात शंका नाही. केवळ एवढं चालू राहिलं तरी यावर्षी इंग्लंड ला, 2022 पर्यंत जर्मनी ला, 2030 पर्यंत जपान ला आणि 2045 पर्यंत अमेरिकेला मागे टाकून आपण जगातील दुसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनणार….!!!

भारतातील लोकसंख्येचा स्फोट एक समस्या आहे मात्र मात्र लोकसंख्येचा वाढीचा दर प्रमाणात आहे आणि तो कमी होतोय. अंदाज आहेत की 2050 नंतर भारताची लोकसंख्या कमी व्हायला लागेल…! सध्याला भारताची 65% लोकसंख्या युवा आहे… जगातील सर्वात तरुण देश… म्हणजेच जोश आणि उमेदीला कमी नाही, केवळ ती आपण देशाच्या विकासाच्या दिशेने नेली तर आपणच देशाला महासत्ता बनवू….!!

आपली अर्थव्यवस्था अर्ध्याहून अधिक सेवा क्षेत्रावर अवलंबून आहे. मात्र गेल्या दहा वर्षांमध्ये आपण उद्योगात लक्षणीय वाढ केली आहे. ही वाढ सुरू राहिली तर बेरोजगारी मोठ्या प्रमाणावर कमी होईल. कृषी क्षेत्रात आपण आज जरी कृषी उत्पादन निर्यातीत आघाडीवर असलो, तरी चीन आणि रशियाचा आदर्श ठेवून आपण वेळीच कृषी क्षेत्रात मोठे सुधार केले पाहिजेत. त्याने भारताच्या अर्थव्यवस्थेचे तीनही स्तंभ मजबूत होतील आणि बेसुमार गती मिळेल.

इन्फ्रास्ट्रक्चर मध्ये आपण ज्या तेजीने झेपावत आहोत, लवकरच भारतातील रस्ते-महामार्गांचा आमूलाग्र कायापालट होणार हे नक्की! रेल्वेमध्ये सुद्धा अपेक्षित नसली तरी लक्षणीय प्रगती होतेच आहे. अनेक इंडस्ट्रीयल कॉरिडॉर बांधले जात आहेत. एकंदरच चित्र झपाट्याने बदलत आहे.

लक्षणीय प्रगती म्हणावी तर ती आयटी क्षेत्रामध्ये. भारत जगातील सर्वात मोठा सॉफ्टवेअर निर्यातदार देश आहे. जगातील सर्वाधिक सॉफ्टवेअर इंजिनिअर पण आपल्याकडेच. खाली दिलेले गुरुग्राम व पुण्याच्या आयटी पार्क्सचे फोटो पाहता ही गोष्ट कळेलच…!

जागतिक राजकारणात अनेक विकसनशील देश भारताच्या साथीला आहेत. शिवाय रशिया आणि अमेरिका दोन्हीसोबत आपले सम्बन्ध चांगले होणं ही अतिशय मोलाची बाब आहे.

महासत्ता असणं म्हणजे केवळ बेसुमार पैसा आणि तगडी फौज नव्हे, तर सांस्कृतिक वारशाची श्रीमंती सुद्धा….! त्या हिशोबाने आपण आत्ताच महासत्ता आहोत.

वैदिक गणित-विज्ञान, आयुर्वेद, योग, अन्नपदार्थांची रेलचेल, ऐतिहासिक इमारती व मंदिरे… कशा कशाची कमी नाही. संस्कृत, मराठी, तामिळ, तेलगू, उर्दू, हिंदी व इतर अनेक भाषांमधली अजरामर साहित्यसंपदा इथपासून ते हॉलिवूड ला टक्कर देणारी तेलगू, तामिळ, मल्याळम, हिंदी, मराठी आणि बंगाली चित्रपटसृष्टी पर्यंत सगळ्या बाबतीत आपण चमकत आहोत आणि राहू…!

इतकी प्रचंड विविधता असतानासुद्धा देश म्हणून एकत्र राहणं कमालीचं अवघड आहे,मात्र आपल्यातील ‘आसेतुसिंधु’ हा रक्तातला गुण आहे. त्यामुळे आज युरोपियन युनियन आपसी मतभेदांच्या कचाट्यात सापडून विखुरण्याच्या मार्गावर असताना भारतीयांमधील एकात्मता वरचेवर बळकट होत आहे…!!

साभार,

ज्ञानेश माके “डीपीएम”

The post प्रजासत्ताक दिन भारत-उगवती महासत्ता -भाग एक appeared first on Words Of DPM.