मुड़ी जो गाड़ी स्टेशन की ओर
ढूंढ रहे हम भाई एक छोर
की हमारी खुशियों का बचा निवाला
मिटाए भूख किसीकी जब तक हो भोर

दिन था सुहाना खुशियों से भरा
पीली हल्दी लगी पहनाया चूड़ा भी हरा
वीरे की हल्दी में सौ लोग आए
दुआएं दिए, खुश होकर, खाना भी खाए
अपनी जिंदगी अपने अरमानों और अपनों के बीच के चंद पल
तरस जाए इन्हीं लम्हों को बाकी तो है माया छल

भाई बहन सब बड़े, आधों के बने जीवनसाथी
एक जो अब बंधने जा रहा था वो हमारा महारथी
खूब सराहा खूब नवाजा दूल्हा हमारा खिल उठा
और बच्चों की किलकारियों से गोकुल ये झिलमिल उठा

शाम हुई खाना खाया और निकल पड़े सोने
वात्सल्य जाग उठा और कुछ यूं बोली मां बहने
जाओ बच्चों ये खाना जरूरतमंद को दे देना
अन्नपूर्णा प्रसन्न होंगी कुछ आशीर्वाद ले आना

देर रात होने लगी और निकले दूल्हे के भाई
बीसो रोटियां, दाल सब्जी के संग कुछ मिठाई
रेलवे स्टेशन पर भीड़ थी, चढ़ने उतरने वालों की
कुछ दिखे मगर जवानी में लिए झुर्रियां गालों की
बच्चे, बूढ़े औरतें, शायद ये एक परिवार था
प्लेटफॉर्म के बाहर बैठा शायद सुबह की ट्रेन का सवार था

बैठे थे शांत, बिना शिकायत किए, न मांग रहे थे किसीसे
मजदूरी कर लौट रहे थे टिकट के सिवा न थे शायद पैसे
पूछने पर बोले हां भूखे है लेंगे जो भी है
लेने के लिए हाथों के अलावा थे कुछ पतीले

हैरत हुई देखकर के लेते हुए उन्होंने,
न पूछा ताजा है न दिए कोई बहाने
शब्दों के शायद बेहद परे आंखों से राहत दिखी
धन्यवाद कर सके उतनी भी नहीं थी मन:शक्ति बाकी

उस रोज जाना के मै सच में हूं अमीर
भूखा रहना नहीं देखा, हररोज खाई मीठी खीर
जाना ये भी के मेरी क्या है शिकायतें
जो भी है लेकिन रात को सूखी नहीं है आंतें

हां पैसा कम ज्यादा होगा लेकिन ये मंजर तो नहीं
टिकट ले या खाना खाए, ऐसा कोई डर तो नहीं
कुछ सीखा उन लोगों से मैने उस दिन जरूर
जिंदगी से शिकायतें करने का उतर गया सुरूर

अबके हर निवाला जैसे प्रसाद लगने लगा है
अबके खाना खा पाना राजसी ठाठ लगने लगा है
भगवान करे ये मेरी दुआ उनको लग जाए
मुझे इतना सिखाने वालों के भाग्य अब जग जाए
भगवान उन्हें कम से कम खाना मिलता रहे
और मेरे अहंकार का सूरज इसी खूबसूरती से ढलता रहे

The post अमीरी appeared first on Words Of DPM.

चित्रपटाची समीक्षा चित्रपट या एकाच दृष्टीकोनातून हवी. त्यातील कथानकाची वेगळी होऊ शकते. म्हणूनच पुरोगामी, प्रतिगामी, आस्तिक, नास्तिक, भाजप, हिंदुत्व, काँग्रेस, सेक्युलरवादाला वेशीवर टांगून देउळ बंद 2 वर प्रेक्षक म्हणून टाकलेला हा प्रकाश

सर्वप्रथम तर देउळ बंद 1 चं थोडक्यात अवलोकन करूया. एका वैज्ञानिकाचा नास्तिक ते आस्तिक प्रवास इतकंच ते मर्यादित नाहीये. कथानकात काही महत्त्वाच्या त्रुटी आहेतच मात्र कथाकथन अर्थातच storytelling, इतकं लाजवाब आहे की याच जोरावर सिनेमा जिंकला. क्लायमॅक्स सीन आजही मनात घर करून आहे. शिवाय गाणी, सिनेमॅटोग्राफी, गश्मीर महाजनी आणि मोहन जोशींचा अभिनय या तगड्या जमून आलेल्या बाबी होत्या. सिनेमा मनोरंजक तर होताच, परंतु एक निश्चितशी छाप सोडणारा होता. आता याचा सिक्वेल म्हटल्यास अपेक्षा तितक्या जास्त असणारच.

पण या अपेक्षा भंग पावल्या. शेतकरी आत्महत्या, हुंडाबळी, शेतकऱ्यांचे शोषण, नास्तिकता, कर्मसिध्दांत आणि अशा अनेक अगणित विषयांचा डोलारा सांभाळता सांभाळता चित्रपट कैक वेळा घसरतो. सुरुवातीला नायिकेच्या पतीची झालेली आत्महत्या आणि त्या गोष्टीचा उलगडा दाखवताना केलेला अतिरंजकपणा नंतर पूर्ण उघडा पडलाय. जंगल, नदी, डोंगर तुडवत चाळीस किमी पायी जाव्या लागणाऱ्या गावात नंतर सहजपणे बोलेरो पिकप पासून ते पार मर्सिडीज ऑडी पर्यंत गाड्या कशा येतात? दारात बुलेट उभारलेली असताना शेतकरी कर्जबाजारी होऊन आत्महत्या काय करतोय, भोर सारख्या अतिशय सधन शेती असणाऱ्या तालुक्यात अक्षरशः दररोज एक शेतकरी आत्महत्या करतोच काय….सगळीच अनागोंदी. देउळ बंद 1 मध्ये स्वामी शेवटी स्वामीच आहेत आणि ते का देव आहेत याचं समर्पक उत्तर मिळतं. या भागात स्वामींना मात्र एक साधारण protagonist बनवलंय. पहिल्या भागातील नास्तिक राघव शास्त्री जवळपास शेवटपर्यंत नास्तिकच होता आणि म्हणूनच क्लायमॅक्स चा सीन प्रचंड भिडला. सर्व खेळच स्वामींनी या राघवचा अहंकार मोडण्यासाठी रचला होता हे अक्षरशः पटतं. नुसतं पटत नाही तर ते relate सुद्धा होतं. शिवाय पहिल्या भागाला दत्त परिक्रमेची एक छान आखणी होती. दत्त परिक्रमेत झालेला तो साक्षात्कार मध्यंतरानंतर सुरू होतो म्हणूनच क्लायमॅक्सला रंग आला. या भागामध्ये अगदी सुरुवातीलाच तसेच कॅरेक्टर पुन्हा दिसायला लागतात. बुद्धी असणाऱ्या कुणालाही साई बाबा, शंकर महाराज यांचं रहस्य सहज कळू शकतं इतकं obvious केलं आहे हे. दरवेळी एकच ट्रिक वापरायची नसते हे कुणी प्रवीण तरडेना सांगा. आणि मुळात आत्महत्या केलेल्या नवऱ्याचे शव तसेच लटकत ठेवून पन्नास किमी दूर कुठेतरी स्मशानातल्या वारुळासमोर जाब विचारायला कुठली नास्तिक महिला येईल हे कशाही प्रकारे मनाला पटू शकतच नाही. आणि मुळात कुठलाही नास्तिक इतक्या दुःखाच्या प्रसंगी देवाच्या दिसण्याबद्दल इतका आग्रही का असेल? एक ना अनेक प्रश्न आहेत. स्वामींना आठ दिवस आत्महत्या न होऊ देण्याचा “टास्क” दिला, त्यासाठी मानवी देह धारण करायला लावला.चमत्कार करण्यास सक्त पाबंदी आणली. हे सर्व स्वामी सहन करतील असं वाटत नाही. कुठल्या नास्तिकाला आपलं अस्तित्व सिद्ध करून देण्यासाठी स्वामी कुठले insecure teenager नाहीत.

चित्रपटाची सर्वात कमकुवत बाजू म्हणजे उपदेश. जिथे तिथे शेतकऱ्यांनी काय करावं हा सल्ला देण्याचा प्रयत्न केलाय. ते चुकीचं नाही, पण ते या कथानकाच्या विपरीत आहे. शिवाय प्रवीण तरडेंनी अनेक मुलाखतींमध्ये हेच सल्ले दिले आहेत. म्हणजे हा चित्रपट मुळशी पॅटर्न आणि देउळ बंद च खरकटं एकत्र करून बनवलाय की काय असच वाटतं.

सर्वात कहर म्हणजे याचे अकरा भाग आणायचे आहेत असं स्वतः प्रवीण तरडेंनी सांगितल आहे. पूर्ण हिंदी आणि त्यामुळेच मराठी चित्रपट सृष्टीला एक खोड आहे, फॉर्म्युल्यावर चित्रपट बनवण्याची. देउळ बंद चालला तर आता त्याचं पारायणच सुरू करा. प्रेक्षकांना गृहीत धरणं चूक आहे आणि प्रेक्षक त्याचं फलित तुमचे चित्रपट फ्लॉप करून देतातच.

चित्रपटाच्या निवडक जमलेल्या बाजूंमध्ये स्नेहल तरडे, मोहन जोशी, संस्कृती बालगुडे, सविता मालपेकर यांचा अभिनय. प्रवीण तरडे त्याच मुळशी पॅटर्नच्या नन्या भाईच्या भूमिकेत आहेत, फक्त नाव बदललं आहे. त्यांना असा रोल करण्यास मजा येते की हे सोडून दुसरं काही जमतच नाही असा प्रश्न पडतो. थोड्याच सीन पुरता, पण ओम भुतकर भाव खाऊन जातो. थिएटरच्या बाहेर पडताना पश्चाताप कमी झाला तो पोस्ट क्रेडिट सीन मध्ये गश्मीर महाजनीला बघून. त्या एका सीनमध्ये असं वाटलं की बाबांनो हे तुम्हाला तिसऱ्या भागात करायचं होतं तर हा दुसरा भाग आणला तरी कशासाठी? तसंही गश्मीरला मराठी इंडस्ट्रीने अक्षरशः वाया घालवलाय. चांगला दिसणारा, उंचापुरा, बॉडी बिडी असणारा आणि विशेष म्हणजे उत्तम अभिनय जमणारा इतका तगडा अभिनेता घेऊन मराठी चित्रपट किमान राष्ट्रीय पातळीवर आणता आला असता, पण दुर्दैव.

असो. प्रवीण तरडे आणि मित्र परिवार यांना रोजगार मिळवून देणाऱ्या या प्रकल्पाला पाचपैकी दीड स्टार.

The post सर्वार्थाने फसलेला: देउळ बंद 2 appeared first on Words Of DPM.

Since #NeetPaperLeak has shaken the country and its masterminds are getting nabbed by CBI, let us delve into the reality of Educational Crony Capitalism cutely described as #EdTech

I hail from the town Latur, very famous for being a “factory” of Engineering and Medical entrants, often described as “Mini Kota.” When it all began in the 1990s as an experiment to bring better results by Rajarshi Shahu College (11th and 12th), the “Latur Pattern” flourished, as dedicated, focused and strategic study methods helped many students crack the Medical and Engineering entrance exams. Milking on the waves of students wanting to enter the Shahu College, followed by Dayanand College, coaching classes flourished as well.

One of the main accused, Mr Shivraj Motegaonkar is the most famous name for Chemistry. Back in my days, there were more names as well, like Dhote-Shirsath, Reddy Ma’am, PV Physics classes etc. Somehow Motegaonkar risen above all in the last decade and he aptly used the technological upgrade, established his brand name across Maharashtra, so much that the Pune’s city buses started flexing his name instead of Pune’s grand maesters of MPSC. That’s how grately he captured the market. Reportedly, his annual turnover is over 100 crores and has very close ties with local leaders.

There remains a thin line between an educator and a businessman and almost every famous tutor in India crosses this line. Motegaonkar did nothing different, just a bit more nasty. He had a crazy possessiveness for getting as many national rankers as possible so that his students keep increasing, and his profits skyrocket. It is this hunger that might have compelled him to engage in this paper leak scam. He’s anyways a member of big national syndicate so it is amateur to put it all on him, but it is likes of these people why students’ dreams shatter.

To be fair, Motegaonkar is widely regarded as an effective teacher and many students genuinely benefited from his coaching. That is precisely what makes the allegations more disturbing. Trust is highest in education, and betrayal there cuts deepest.

EdTech was meant to simplify learning, improve accessibility, and make quality education affordable. Khan Sir from Patna, at least so far, exemplifies how scale and affordability can coexist in a win-win model. Motegaonkar, too, possessed the influence and capacity to build something transformative, universities, affordable institutions, or a broader educational ecosystem. Instead, what was once a cluster of pulse mills in Latur is today widely known as “Tuition Area,” a significant portion of which is reportedly owned by him.

Crony Capitalism is exactly this, progressing business at the cost of the very purpose why it was started. Be it Latur, Kota, Pune, Mukharjee Nagar (Delhi), Hyderabad…..these educational capitalists are worsening things for nothing. The order needs restoration, hopefully now it happens!

The post NEET Paper Leak Saga – Educational Crony Capitalism appeared first on Words Of DPM.

1908 मध्ये इराणमध्ये तेलाचा शोध लागला. सुरुवातीचे अनेक वर्ष त्यावर ब्रिटीशांचाच ताबा राहिला. 1951 मध्ये मोहम्मद मोसादेघच्या नेतृत्वातील सरकारने तेलाचे राष्ट्रीयकरण केले. परिणाम? CIA ने इराणमध्ये अंतर्गत संघर्ष घडवून हे सरकार पाडले आणि पुढची 28 वर्षे मोहम्मद रझा शाह पहलवी या अमेरिकाधार्जीन्या नेत्याच्या हातात इराणची कमान राहिली. केवळ ब्रिटिश आणि अमेरिकन नव्हे, तर सोविएत संघाने सुद्धा एकदा ऐन दुसऱ्या महायुद्धात 1941 मध्ये इराणवर ब्रिटिशांसोबत आक्रमण करून उत्तरीय इराणवर कब्जा केलेला. दुसऱ्या महायुद्धानंतर ब्रिटिशांनी इराणमधलं सैन्य काढलं मात्र स्टालिन सोविएत सैन्य काढण्यास तयार नव्हता. संयुक्त राष्ट्रसंघाने ठराव संमत करून स्टालिनवर दबाव आणला आणि सैन्य काढण्यास प्रवृत्त केलं.
साधारण 1979 पर्यंत या पहलवीचं सरकार होतं. 1979 मध्ये झालेल्या इस्लामिक क्रांतीमध्ये आयातुल्ला खोमेनीचं जी एकहाती सत्ता आली ती आजतागायत सुरूच आहे. हे सरकार कटाक्षाने अमेरिका विरोधी आहे आणि त्यामुळेच अमेरिकेचा भारतावर सातत्याने इराणकडून तेल खरेदी न करण्याबद्दल दबाव राहिला. आधीच्या अनेक भारतीय सरकारांनी हा दबाव झुगारला मात्र 2018 पासून भारताने इराणकडून होणारी तेल खरेदी कमी केली. यावर अमेरिकेने कितीही उर बडवला की भारत आमच्या दबावात आला, तरी भारताने इराणचे तेल कमी करून रशिया कडून खरेदी वाढवली हे तथ्य पुरेसे आहे भारत दबावात नाही आला हे सिद्ध करण्यासाठी.
इराणचं अस्तित्व प्रामुख्याने अमेरिका व इस्राएलच्या डोळ्यात खुपतं. जिथं योम कीप्पुर युद्धामध्ये सहा दिवसांत सहा अरबी देशांना धूळ चारणारा इस्राएल ग्रेटर इस्रायलचे स्वप्न साकार करत होता, जिथं अमेरिका संपूर्ण पश्चिम आशियावर ताबा ठेवून होता, तिथं एकमेव इराण होता जो या महत्वाकांक्षेला अडसर बनून राहिला होता. इराणदेखील काही धुतल्या तांदळातला नाही. गाझा पट्टीमध्ये हमास दहशतवाद्यांना उभं करून इस्रायलच्या महिलांवर अत्याचार करण्याचं पाप इराणच्या माथी आहेच. भारताला याच्याशी देणंघेणं नाही. जो देश भारताच्या हिताचा नाही तो भारताचा शत्रू हे साधं सूत्र आहे. इस्राएल कडून आधुनिक शस्त्रांचं तंत्रज्ञान मिळतं म्हणून तोही मित्र, इराणकडून तेल मिळतं म्हणून तोही मित्र. बाजू घेण्याची भूमिका भारताची कधीच राहिली नाही.
आज सुरू असलेलं इराण वि. अमेरिका आणि इस्राएल युद्ध गेल्या महिनाभरापासून अमेरिकेला जड जातंय. मुळात दुसऱ्या देशाच्या भूमीवर जाऊन मात्रागमन करण्याचे प्रकार अमेरिकेचे नवीन नाहीत मात्र यावेळी अमेरिका इराणच्या नव्हे, तर चीन आणि रशियाच्या जाळ्यात अडकला आहे. चीन व रशियाने सावधपणे इराणला प्याद्यासारखं उभं केलंय. हवी ती सगळी मदत इराणला याच दोन देशांकडून होतेय हे स्पष्ट आहे. इकडे अमेरिकी लष्कराची जास्तीत जास्त ताकद मात्र विनाकारण खर्ची पडतेय. काही लाखात बनवलेले इराणी ड्रोन शेकडो कोटींची अमेरिकी शस्त्रास्त्रे निकामी करतोय. उद्या अमेरिका इराणच्या जमिनीवर सैन्य उतरवेल पण असच सैन्य व्हिएतनाम आणि अफगाणिस्तानात सुद्धा उतरवलं होतच की अमेरिकेने. सर्वार्थाने अमेरिकेची सर्व शक्ती अशा एका देशाला संपवण्यात खर्च होतेय जो खरं पाहता अमेरिकेच्या शक्तीपुढे फारसा टिकू शकत नाही, पण तो नुकसान मात्र पुरेपूर करतोय. रामायणाचा संदर्भ इथं आवर्जून द्यावा वाटेल. अमेरिका अहंकाराने माजलेला रावण आहे आणि इराण म्हणजे वानर राज बाली. बालीने आक्रमण करून आलेल्या रावणाला बगलेत धरून तिन्ही लोकी मिरवलं. शेवटी रावणाला बालीचं सामर्थ्य कळलं आणि त्याने हार मानली. इराणदेखील हरणार नाही, जिंकणार तर त्याहून नाही, पण अमेरिकेची अशीच नाचक्की करत राहणार.

The post इराण हरणार नाही! appeared first on Words Of DPM.

‘होस्पेट‘ हे तुंगभद्रा नदीच्या काठावर वसलेलं, ऐतिहासिक महत्व लाभलेलं, आणि युनेस्कोच्या जागतिक वारसास्थळाच्या यादीत असणाऱ्या हम्पीचे प्रवेशद्वार म्हणुन ओळखल्या जाणाऱ्या एका छान ,स्वच्छ आणि टुमदार शहरात, जिथे गर्दी,गडबड याचा लवलेश नाही, अशा शहरातून वाट काढत आमची स्वारी निघाली रेल्वेस्टेशन जवळील ‘Hotel Hampi International’ कडे.
स्वच्छ,सुनियोजित असं ते हॉटेल पाहून आमचा पुणे ते हम्पी हा तब्बल १२ तासांच्या प्रवासाचा क्षीण कुठल्या कुठे नाहीसा झाला. भरपेट नाश्ता झाला आणि वेध लागले हम्पी सफरीचे. आम्ही हंम्पी ची सफर निसर्गाची मजा घेत बाईक रेंट वर घेऊन करायचे ठरवले आणि तो आमचा सर्वात बेस्ट निर्णय ठरला . पहिल्या दिवशी आम्ही हॉटेल मधून निवांत बाहेर पडलो आणि हंपीचे नैसर्गिक सौंदर्य पाहुन डोळ्यांचे पारणे फिटले,चहूकडे नजर जाईल तिकडे उंच उंच नारळाची झाडे आणि डोळ्यांना सुखावणारी हिरवीगार भाताची शेते….. असे वाटत होते जणु “हिरवे हिरवे गार गालीचे, हरित तृणांच्या मखमालीचे “या बालकवींच्या ओळी त्यांना इथेच स्फुरल्या असाव्यात. भात आणि केळी च्या शेतांमधुन वाट काढत, रस्ता शोधत शोधत आम्ही पोहोचलो ‘सानापूर लेक’ला. तिथे अगदी नीरव शांतता अनुभवायला मिळाली कसलीच गर्दी नाही की गोंगाट नाही. सानापुर लेक चे आणखीन एक वैशिष्ट्य म्हणजे ‘कोरॅकल राईङ’ म्हणजेच बांबू च्या काड्यांपासुन बनवलेल्या या छोट्याशा नावा, ज्याला पूर्वी आपल्याकडे कढई असे म्हणत. तिकडे बराच वेळ घालवुन आम्ही निघालो ‘पंपा सरोवर’ ला, असे म्हणतात की याच पंपा सरोवर काठी श्रीराम भक्त ‘शबरी’ ने राम लक्ष्मण यांना उष्टी बोरे खाण्यास दिली आणि अशी ही आख्यायिका आहे की ‘पंपा’ म्हणजेच पार्वतीने महादेवाशी आपले लग्न व्हावे म्हणुन तपश्चर्या केली. समोरच विष्णू-लक्ष्मी चे मंदिर आहे. आम्ही रात्री हॉटेल वरती परतलो, रात्रीच्या जेवणाचा आस्वाद घेतला आणि झोपी गेलो.

दुसऱ्या दिवशी आम्ही लवकरच निघायचे ठरवले ,अगदी सकाळी आठ वाजताच हॉटेलच्या बाहेर पडलो. हाताशी होता फक्त हंपी चा नकाशा आणि गुगल मॅप. आम्ही आज साऊथ हंपी फिरणार होतो. आधी निघालो “विरूपाक्ष” मंदिराकडे.
मंदिराकडे जाण्याचा रस्त्यातच हेमकुंट टेकडीच्या उताराशी अतिशय सुंदर असे उंच कोरीव काम केलेल्या खांबांचा शामियाना आणि आत एक अखंड दगडात बनवलेली अवाढव्य अशी गणपती ची मूर्ती, म्हणजेच त्याच प्रसिद्ध कडलेकाळू गणेशाचे दर्शन घेतले. कन्नड मध्ये कडलेकाळू म्हणजे चण्या सारखा आकार. मूर्तीच्या पोटाचा आकार चण्यासारखा असल्याने हे नाव पडले. समोर हेमकुंट टेकडीचे मनोहारी दृश्य पाहुन फोटो काढण्याचा मोह काही आवरला नाही. भरपुर फोटो काढुन आम्ही निघालो विरूपाक्ष मंदिराकडे. विरुपाक्ष मंदिराची मुळं सातव्या शतकातील आहेत. याचा विस्तार मात्र 15 व्या शतकात विजयनगर साम्राज्यात झाला. विरूपाक्ष मंदिराच्या प्रवेशद्वाराजवळच एक नितळ पाण्याचे कुंड आहे, ज्याला “पुष्करिणी” म्हणतात.विरूपाक्ष मंदिर हे द्राविडियन शैली च्या शिल्पकलेचा एक उत्तम नमुना आहे. ९ मजली ‘गोपुरम’ हे ही तेथील मुख्य आकर्षण. त्या नंतर आम्ही पाहिला “उग्र नृसिंह” अगदी नावाप्रमाणे मोठाले एकदम बाहेर आलेले डोळे, आणि नागांच्या वेटोळ्यावर विराजमान नरसिंहाची विशाल मूर्ती आणि डोक्यावर नागांनी धरलेला फणा,कल्पकता आणि सृजनशीलतेला अनोखा संगम. तिथेच अगदी बाजूला आहे ते “बदावी लिंगम” म्हणजेच महादेवाची विशाल पिंड, आणि तिथला आजूबाजूचा निसर्ग पण खूप सुंदर होता.

मग आमची स्वारी निघाली “विजय विठ्ठल” मंदिराकडे ज्याच्याबद्दल आम्ही बरंच ऐकलं होतं आणि पाहण्याची बरीच उत्सुकता होती.मंदिराच्या प्रांगणात प्रवेश केल्यानंतर दृष्टीस पडतं ते ‘stone chariot’ जे खरेतर मंदिराचे मुख्य आकर्षण आहे.ते भारतातील 3 stone chariot पैकी एक आहे आणि मंदिरातील दुसरं आकर्षण म्हणजे रंग मंडपम जे प्रसिद्ध आहे तिथल्या 56 संगीतमय खांबांसाठी. त्या खांबांवरती हलक्या हाताने स्पर्श केल्यानंतर त्यामधून संगीताचे सूर ऐकू येतात, परंतु काही वर्षांपासून सरकारकडून त्या खांबांना स्पर्श करण्यास मनाई करण्यात आली आहे, जेणेकरून त्या वास्तू ची वाताहत होणार नाही. विजय विठ्ठल मंदिराचे स्थापत्य हे “द्राविडीयन शैली” मध्ये केलेलं
आहे. कल्पकता आणि सृजनशीलता यांचा अनोखा संगम इथे पहायला मिळाला. आता झाला विठोबा मग पोटोबाचं काय…..आम्ही बाहेर येऊन तिकडेच थोडेफार खाल्ले आणि निघालो पुढच्या भ्रमंती साठी. हंपी मध्ये फिरताना एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आजूबाजूच्या सुंदर निसर्गामुळे थकवा अजिबात जाणवत नाही, उलट रस्ता कधी संपूच नये असं वाटत.आता आम्ही निघालो “Lotus Mahal ” पहायला. लोटस महाल चे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याच्या छताचा आकार हा कमळाच्या पाकळ्यांसारखा आहे. महाल दोन मजली असून तो राजांनी मनोरंजनासाठी बांधलेला आहे. तिकडून जवळच आहे ते “Elephant stable’ म्हणजेच विजयनगर साम्राज्यातील राज हत्तींसाठी बांधलेला पागा. भलीमोठी आयताकृती आकाराची लांब वास्तू आहे. या वास्तू मध्ये 11 विशाल घुमटाकार खोल्या आहेत. एका खोली मध्ये एक वेळी 2 हत्ती बसतील एवढी ती मोठी होती.

तिथले जवळच असलेले काही आणखी प्रेक्षणीय स्थळं पाहून आम्ही निघालो अंजनाद्री टेकडीच्या दिशेने, जिला स्थानिक लोक अन्नेगिरी असे देखील म्हणतात. मूळ वाल्मिकी रामायणातच असा उल्लेख आहे की हनुमानाचा जन्म माता अंजनी च्या पोटी याच अंजनाद्री पर्वतावर झाला. आजघडीला आपल्याला दिसते ती एक छोटीशी टेकडी, जिच्या ५७५ पायऱ्या सर करून आम्ही “जय श्रीराम” चा जयघोष करत वरती पोहोचलो. खूप दमलो होतो, परंतु वरतून अगदी विहंगम दृश्य पहायला मिळालं. प्रभू श्रीरामचंद्रांच्या पदस्पर्शाने आणि महाबली मारुतीरायाच्या वास्तव्याने पावन झालेली कोणे एके काळची हीच का ती किष्किंधा नगरी जिचे आता फक्त अवशेष च उरले आहेत या विचाराने सद्गदित होऊन हनुमानाचे दर्शन घेतले आणि हनुमान स्तोत्र म्हणत आम्ही परत खाली उतरलो. एव्हाना खूप अंधार पडला आणि आम्ही वाऱ्याच्या वेगाने हॉटेल वरती पोहोचलो. तर अशी झाली आमची कुठलंही पुर्व नियोजन नसलेली, छोटेखानी अशी ‘हम्पी ट्रिप’ but unplanned trips are always the best, नाही का?

केवळ इन्स्टावर ट्रेडिंग आहे, फोटो चांगले येतात किंवा दहा जण जाऊन आले म्हणून नव्हे, तर हंपीला जायचं ते त्या साम्राज्याचे जिवंत जागते पुरावे बघण्यासाठी ज्या साम्राज्याने छत्रपती शिवरायांच्या जन्माच्या अगोदरची जवळजवळ तीनशे वर्ष भारतात परदेशी आक्रमकांच्या नाकावर टिच्चून भारतीय संस्कृती जिवंत ठेवली. आक्रमकांनी हम्पीवर हल्ला करून कित्येक महिने प्रयत्न केले तरी सुद्धा अस्तित्व पूर्णपणे संपवू नाही शकले. हंपी केवळ एक टुरिस्ट डेस्टिनेशन नाहीये, हंपी आठवण आहे आक्रमणाची, त्याविरोधात दिलेल्या लढ्याची आणि भारतीय संस्कृतीच्या समृद्धतेची. जेव्हा एकीकडे बाबर अयोध्येतलं राम मंदिर तोडत होता, तेव्हा इकडे विजयनगर हे जगातलं दुसरं सर्वात श्रीमंत राज्य म्हणून उभारीस आलं होतं. हंपीला जायचं ते बाबराच्या आठवणी पुसून कृष्णदेवरायाच्या जाग्या करण्यासाठी

फुल- ना-फुलाची-पाकळी

तनुजा जोशी – कोहणे

The post Be happy in Hampi appeared first on Words Of DPM.

युद्ध, राजकारण, जादूटोणा, घराणी, सैतान, ड्रॅगन वगैरेंवर आधारित अमेरिकन मालिका गेम ऑफ थ्रोन्स मध्ये एक घराणे असते, लॅनिस्टर घराणे. हे त्या साम्राज्यातील सर्वात श्रीमंत व बलाढ्य घराणे असते. टायविन लॅनिस्टर या अतिशय धूर्त, क्रूर व तितक्याच चाणाक्ष असलेल्या व्यक्तीने सिंहासनावर न बसता सिंहासनाच्या दोऱ्या स्वतःच्या हातात ठेवलेल्या असतात. या टायविनचा नावडता मुलगा म्हणजे टिरियन. राजकारणात अतिशय हुशार, लोकांना एका नजरेत ओळखणारा, पाहिजे तिथे वाकड्यात शिरणारा, चांगल्याशी चांगला, वाईटाशी वाईट, कमालीची विनोदबुद्धी आणि हजरजबाबीपणा असणारा असा हा टिरियन केवळ मनोरंजकच नव्हे, तर हवाहवासा वाटायचा. त्याच्या असण्याने कथेतल्या गोष्टी ठीक होतील, गोंधळ दूर होईल असे वाटायचे. महाराष्ट्राचे राजकारण या गेम ऑफ थ्रोन्स पेक्षा फारसे वेगळे नाही, विशेषतः 2019 नंतरच्या घडामोडी पाहता गेम ऑफ थ्रोन्स फिकेच पडेल एवढे आपले मराठी राजकारण रंजक आहे, आणि या राजकारणातील टिरीयन लॅनिस्टर होते आपले अजितदादा पवार. 28 जानेवारी 2026 रोजी विमान अपघातात अचानक त्यांचं निधन झालं आणि मग महाराष्ट्राला जाणवलं, की अजितदादांचं अस्तित्व किती महत्त्वाचं होतं. 41 आमदार, सहा वेळा उपमुख्यमंत्री, तीन दशकांची सत्ता हे सर्व मोजमाप करण्याचं साधन. प्रत्यक्षात दादांची खरी ओळख हीच, की दादा प्रॅक्टिकल होते. उगाच विचारधारेच्या नावाने गळा काढणं नाही किंवा अमुक एक वर्ग पीडित आहे म्हणून त्यांच्या नावाने मतं मागणं नाही. अजितदादांनी त्यांचं राजकारण बऱ्यापैकी सरळसोट ठेवलं. त्यामुळेच, राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष, की ज्या पक्षाचा अगदी सुरुवातीपासून जातीय भेदाभेद करण्याचा, जातीय विषपेरणीला खतपाणी घालण्याचा इतिहास राहिलेला आहे, त्यात असूनही अजितदादांनी एकदाही जातीय तेढ निर्माण होईल अशी ना भूमिका घेतली, ना काही तसे वक्तव्य केले. यामागचे एकमेव कारणच हे, की दादा याबाबतीत प्रामाणिक होते. ते जे नाहीत, ते असल्याचा आव त्यांनी आणला नाही. सध्या देशात जसजशी हिंदुत्वाची घडी मजबूत होतेय, तसे आपण अनेकजणांना भगव्या रंगात अचानक रंगलेले बघतोय. काँग्रेसच्या काळात हेच लोक गांधी – नेहरूंच्या नावे भूपाळ्या गात असत. असा रंग अजितदादांनी कधीही बदलला नाही. त्यांची ओळख नेहमी कामावरून राहिली, आणि हेच त्यांचे यश होते.
राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष स्थापन केला शरद पवारांनी मात्र त्याची खरी ताकद अजितदादाच होते, हे ठामपणे तेव्हा सिद्ध झालं जेव्हा 2023 मधलं दादांचं बंड कोर्टात टिकलं, घड्याळाचं चिन्ह सुद्धा दादांच्या गटाला मिळालं आणि त्यानंतरच्या काळात दादांनी राष्ट्रवादी सुद्धा, आणि स्वतःची प्रतिमा सुद्धा, अधिक बळकट करून दाखवली. ती इतकी, की कालच्या त्यांच्या निधनानंतर आजन्म भाजप समर्थक असणारे आणि एकेकाळी त्यांचा कट्टर विरोध करणारे सर्वच जण नुसते हळहळले नाहीत, तर त्यांनाही जाणवलं की अजितदादांना फडणवीसांनी का सोबत घेतलं होतं ते.

पवार घराणे हे महाराष्ट्राचे लॅनिस्टर घराणे. निर्विवादपणे सर्वात श्रीमंत, ताकदवर आणि सर्वाधिक काळ सत्तेत असणारे हे घराणे. शरद पवार बऱ्यापैकी टायविन लॅनिस्टर सारखेच आहेत. सत्तेत राहणं त्यांना नेहमी जमलं. उगीचच मोठमोठ्या लढाया करून ताकद वाया न घालवता राजकीय डावपेच, अदलाबदली, एक सांगून एक करणे या गोष्टींमार्फत त्यांनी नेहमी सत्ता कायम ठेवली. इंदिरा, राजीव आणि सोनिया गांधीना नडायला ते घाबरले नाहीत, आणि भाजपला सुद्धा मागच्या दाराने झुलवत ठेवून नेहमी पर्याय खुले ठेवले. अजितदादांना भाजपच्या सोबत जाण्यामागचे राजकीय गणित शरद पवारांपेक्षा जास्त चांगले समजले. जे शरद पवारांनी 1999 मध्ये वाजपेयींसोबत जाऊन करायला हवे होते, किंवा 2014 किंवा 2019 मध्ये मोदींसोबत यायला हवे होते, ते अजितदादांना 2023 मध्ये कळले, आणि त्यांनी भाजपची साथ धरली. सध्याच्या घडीला स्थिर सरकार कोण देऊ शकतं याचं आकलन दादांना साहेबांपेक्षा चांगलं जमलं, हे खरं पाहता दोन्ही काका – पुतण्यांचं यश. मागे कुणीतरी म्हणलेलं, की राष्ट्रवादी फुटल्यामुळे जास्त वाढली. एकसंध राष्ट्रवादीमध्ये जेवढे आमदार खासदार होते, आज त्यापेक्षा जास्त दोन्ही राष्ट्रवादीत मिळून आहेत.

मागच्या पाच वर्षात दोन पक्षांचं विभाजन झालं. पैकी एक, शिवसेना, हा असा पक्ष की आज स्पष्टपणे एकनाथ शिंदे आणि उद्धव ठाकरेंमध्ये आपण टोकाची कटुता बघू शकतो. ही कटुता अजितदादांनी शरद पवारांच्या बाबतीत येऊ दिली नाही. उलटपक्षी, निधनाच्या काही दिवस आधीपर्यंत आपण ही बातमी ऐकत होतो की आता दोन्ही राष्ट्रवादी एकत्र येणार. दादांच्या दुःखद निधनाच्या वेळी पवार कुटुंबाची जी एकी आपण सर्वांनी पाहिली, महाराष्ट्रातील सर्वच कुटुंब तेवढ्याच एकीने रहावेत अशी देवाचरणी प्रार्थना.

अजितदादांनी विकास देखील केलाच. किंबहुना, दादाच एकमेव असे व्यक्तिमत्व म्हणावे की राष्ट्रवादीत असून देखील विकास केला. पिंपरी चिंचवड, बारामती, हिंजवडी मधील औद्योगिकीकरण असो किंवा ग्रामीण भागातील साखर कारखाने, दादांच्या कृपेनं बऱ्याच जणांचे खिसे भरले, घरं चालली आणि सुबत्ता देखील आली.
कोरोना काळात जिथे उद्धव ठाकरेंसारखे निष्क्रिय मुख्यमंत्री केवळ फेसबुकवर लाईव्ह येऊन गप्पा मारीत होते, तिथे अजितदादा मंत्रालयात आठ वाजता हजर राहत. त्यावेळी त्यांच्या कामाचं क्रेडिट उद्धव ठाकरे घेऊन गेले मात्र दादांनी तोंडातून चकार शब्द काढला नाही. काम करत राहिले, आणि कामाने दाखवून दिलं. आज उद्धव ठाकरे वीस आमदार आणू शकले, तर बंड करून देखील दादांनी 2024 च्या विधानसभेत 51 जागा लढवून 41 आमदार निवडून आणले.
देवेंद्र फडणवीस आज केवळ राज्याचे मुख्यमंत्री नाहीत, तर जवळपास राजकीय सर्वेसर्वा आहेत. तसेच, अमित शाह देशाच्या राजकारणावर नियंत्रण ठेवून आहेत. या दोघांचाही विश्वास संपादन करून, स्वतःची व पक्षाची आब राखून, आपण केवळ पर्याय नाहीत हे कृतीतून दाखवून दिलं अजितदादांनी. अनेक भाजप समर्थकांना मागील दोन वर्षात शिवसेनेपेक्षा राष्ट्रवादी काँग्रेस जास्त विश्वासार्ह सहपक्ष वाटू लागला होता.
पहाटे लवकर उठून दौरे करणारे दादा, बारामतीविषयी नितांत आत्मियता सहजगत्या दाखवणारे दादा, राष्ट्रवादी काँग्रेसची खरी ओळख असणारे दादा, जेव्हा गेले तेव्हा बारामतीत गेले, पहाटेच गेले आणि त्यांच्या मृतदेहाची ओळख सुद्धा त्यांच्या घड्याळावरूनच पटली यापेक्षा भयानक दुर्दैवी योगायोग तो काय म्हणावा. अजितदादा निर्विवादपणे महाराष्ट्राला लाभलेलं एक अद्वितीय नेतृत्व होतं, कारण हे नेतृत्व सहज बनत नसतं. लहानपणी शरद पवार साहेबांना भेटायला आलेल्या पाहुण्यांना चहा देण्यापासून ते पक्षासाठी वणवण हिंडण्यापर्यंत, कार्यकर्त्यांची चोख जमवाजमव करण्यापासून ते पूर्ण इकोसिस्टिमवर ताबा मिळवण्यापर्यंत, राज्याचं लाखो कोटींचं अर्थकारण सांभाळत असताना सुद्धा स्वतःच्या शेदोनशे कोटींच्या साखर कारखान्याचे व्यवहार सुद्धा नियमितपणे पाहण्यापर्यंत, आणि वर्षानुवर्ष पक्षाची धुरा सांभाळून सुद्धा जेव्हा अधिकार मिळत नाही तेव्हा पक्षच उचलून घेऊन जाई पर्यंत, जी व्यक्तिमत्वाची घडण असते, तिला अजित पवार म्हणतात.
महाराष्ट्र अशा “कामाच्या माणसाला” कायम लक्षात ठेवणार.
अजितदादा पवार अमर रहे.

Warm Regards,
Dnyanesh Make “The DPM“

The post मराठी राजकारणातले टिरियन लॅनिस्टर – स्वर्गीय अजितदादा appeared first on Words Of DPM.

India’s GDP stands at $4.19 trillion as of April 2025, according to the International Monetary Fund. Growing at a steady pace of 6.2%, it’s expected to retain its position as the fastest-growing major economy this year. With this trajectory, India is set to surpass Japan and become the 4th largest economy, and if this growth rate sustains, the 3rd largest isn’t far off either.

It’s been a long journey, from being the 10th largest economy in 2014 to knocking on the door of the top 3 in 2025. A lot has changed. Infrastructure has improved. GDP growth has been consistent and impressive. But as always, the devil lies in the details.

No, the issue isn’t about per capita GDP or income, it can be a misleading parameter for literally the most populous country in the world. There are simpler, more visible indicators that reflect the actual economic strength of a nation. Let’s take public transport, for instance,specifically, railways. On one side, we have semi-high-speed trains like Vande Bharat and Namo Bharat (Delhi-Meerut RRTS), metro rail expanding in over 25 cities, and stations getting a long-overdue facelift. But on the other hand, we still struggle with something as basic as train frequency. No data is needed, just try booking a Tatkal ticket and watch the waiting list climb. Long-distance travellers are often inconvenienced by local commuters boarding mid-journey, a problem worsened by the lack of dedicated local trains in many regions.

The Mumbai-Ahmedabad bullet train, our flagship high-speed rail project, won’t be operational until 2030. Meanwhile, China already boasts over 45,000 km of high-speed rail. So yes, India might soon be the third-largest economy, but in terms of development parity, we still trail significantly, especially behind China. Public transport is a powerful indicator of real development. It shows how easily people can commute, how much time and fuel is saved, how economic opportunities spread. It minimizes disparity and brings people together. India’s issue is not only the pace of development, it is also about the false sense of accomplishment for smaller milestones.

Defence and space? Those are areas where we’re faring much better. India has demonstrated its military strength decisively in the recent conflict with Pakistan. Our air superiority and air defence are literally one sided, and moreover we can own the enemy in a few hours if we decide. It was all visible during the conflict. In space, we may still be behind the U.S. Russia, and China, but we lead much of the rest of the world and are progressing steadily.

However, challenges like urban-rural divides, water scarcity, underdeveloped agriculture, and untapped tourism potential remain pressing. So yes, we’re about to be the 4th largest economy—but we still have a lot to catch up on. We need to connect our rivers, irrigate more fields, move beyond freebies, and ensure that everyone gets a seat—on a bus, on a train, in an educational institute, or at the workplace.

Education, Healthcare and Civil Safety – we all know where do we exactly stand here. Not too critical and not too praiseworthy. Education is surely a big issue. Free Education is not worth employment and the quality education costs lifetime savings. Healthcare as well, is certainly not at a level it should be for the fourth largest economy.

Time is short. We have miles to go. And the first thing we must unlearn is our tendency to over-celebrate small wins. True leadership—a real Vishwaguru—is earned only when access, quality, and excellence reach every corner, for every citizen. It may sound idealistic, but it isn’t impossible

Warm Regards,

Dnyanesh Make “The DPM”

The post 4th Largest Economy – What Really Matters! appeared first on Words Of DPM.

आता नवरात्री पर्यंत सगळं काही
आधी सारखंच सुरळीत राहील
तुला स्पर्धेत मारू पाहणाऱ्यास
देवी देवळाच्या रांगेत पाहिल

मध्यंतरी थोडी राखी बांधून
भावाला रक्षणाची आठवण होउदे
आजवर ज्याने बंधनात ठेवलं
त्याच्याकडे रक्षणाचं वचन राहूदे

ज्याला अभिमान तुला जन्म दिल्याचा
तो तुला “दान”करण्याला मानतो पुण्य
तुला सुखी ठेवण्याची जबाबदारी म्हणवून
हक्क हिरावून घेऊन करेल तो धन्य

तुझ्या सौंदर्याचा अभिमान असेल ज्याला
तू मात्र त्याच्या मनाशी नातं जोडू पाहशील
तो तुला पत्नीच बनवू शकेल
तू मात्र त्याची आई सुद्धा होऊन जाशील

पण एकदा बये स्वतःला
कर्तृत्वाच्या आरशात बघून घे
जेव्हा नसेल कुणी त्या प्रत्येक वेळी
तुझ्या सहनशीलतेच्या घरट्यात राहून घे

मातेल जेव्हा प्रारब्धाचा महिषासुर आयुष्यात
आदिशक्ती होऊन त्याचा समूळ नाश करशील
लोळण घेईल पायाशी या सृष्टीचा विनाशकर्ता
कालहस्ती चे रूप जेव्हा जगास या दाखवशील

सन्मानास धक्का येता, घाबरतेस काय तू द्रौपदी
श्रीकृष्ण वासुदेवाने रण घडवले होते याच करिता
नीतीमूल्य अन विधीचे लिखाण सारेच बदलेल
जेव्हा अयोध्यावासीयांना सडेतोड उत्तर देईल सीता

लढ तू, लढ ताराराणी, बादशाह तडफडून मरेल
इतिहास विसरेल तुला, पण रयतेचा राजा कायम स्मरेल
महाराणी तू मणिकर्णीके, नकोस चिंतू
तुझी प्रेरणा अनेक शतके सर्व बंडांना तारेल!

अंबा हो, तुझ्या शापाने गंगापुत्र युद्धात हरतील
सरस्वती हो, प्रत्यक्ष ब्रम्हदेव, ब्रम्हानंदी टाळी विरतील
झुकू नकोस, घडव सुपुत्र, गौतमी घडवे सातकर्णी जसे,
पुन्हा जन्म घे जन्म देण्या, शिवराय घडवले जिजाऊंनी जसे!

• The DPM
  

The post मावळला तो महिला दिन…. appeared first on Words Of DPM.

Introduction

The recent GST Council Meeting held at Jaisalmer on 21st December 2024 concluded with some decisions that left the taxpayers confused. One of the key decisions was the levy of GST on caramelised popcorn at 18%. Apart from clarifying what the exact rate structure of popcorn is, this blog will also delve deep into the bureaucratic approach that is being implemented in the GST-related decisions, which is apparently quite contrary to ‘Good and Simple Tax’ and the ‘anti red-tapism’ flags hoisted by the current government.

Rate of GST on Popcorn

Any kind of Popcorn when sold loose – 5%

Salty or any flavoured popcorn except caramel when sold in a packaged form – 12%

Caramelised popcorn when sold in a packaged form – 18%.

It is not that these rates affect the consumption in general. Popcorn is a snack and not a necessity thay prices of which impact general livelihood of people. It is the complexity of rate structure which is being criticised and rightly so, it needs to be.

For some reason, packaged ready-to-eat namkeens are taxed at 12% (saving grace, as they were taxed at 18% until the rate was reduced in 54th GST Council Meeting). Now the thing is, if you sell any savoury item which is salted and has some other spices & flavours in loose form, it attracts 5% GST. So what difference does the branding and packaging make? It is the HSN (Harmonised System of Nomenclature) codes according to which the items are divided into various chapters and headings and specific rates are assigned to them accordingly. HSN codes comply with the international nomenclature system.

Since packaged popcorn is also namkeen, it is taxed under the same heading as other packaged/branded savoury items at 12%.

Caramel popcorn on the other hand, are now taxed at 18% because it has “added sugar”, and foods items with added sugar are taxed at 18%. 

Purpose and the Perspectives

What can be the purpose behind taxing sugary products higher than salty products? Is that to encourage people to eat less sugar as India is already a diabetes capital? But how has taxing sugary products high changed the scenario so far? Diabetes cases are on the rise and is now found amongst youngsters as well. Taxing sugary products higher is definitely not an answer to curb people’s tendency to consume more sugar.

What causes more frustration is honourable Finance Minister’s way of looking at these issues. As if the GST Council which consists of all the state finance ministers with the Union Finance Minister as its head wasn’t enough, smaller issues are handed over to Group of Ministers (GoM). These Group of Ministers hold meetings prior to GST council meeting. Now understand how it goes. There’s an issue on the table regarding revision of GST rate or exemption of a particular item. A GoM consisting of state finance ministers is formed to decide on the same. GoM schedules meetings and discusses the same. ‘GoM fails to form consensus’ has been the common outcome of most of these meetings during the second half of 2024. Since GoM doesn’t decide, it cannot submit its report to council. Without GoM, council cannot recommend and without Council’s recommendation, the Union Government cannot roll out the changes or amend the law accordingly. Crucial matters which affect the industry, taxpayers, common citizens, the poor and middle class, ease of doing business, ultimately the economy in general are stuck in this vicious bureaucratic circle. A system which may look comprehensive and democratic prima facie, has all the characters of bureaucracy. A funny scene from the web series Panchayat is very much relatable here.

The frequent meetings of the GoMs and their demand for more time to study on crucial aspects which are already affecting the economy adversely and need to be decided upon, is causing more damage than it is actually helping. Three GST Council Meetings are over, the budget of 2024 came by, the 2025-26 budget is around the corner but the exemption of GST on insurance premia remains unresolved. What did the honourable Finance Minister say in the press briefing after 55th GST Council Meeting regarding this? Some key words were ‘procedure’, ‘multiple aspects’, ‘more time is required’. A bureaucrat turned Finance Minister may have a smooth hand for policy execution and yes, India’s macro economy is doing exceptionally well under her tenure but it is this structural havoc which is making taxpayers lives a living hell. As much stereotypical it may sound but the truth is that the minister who’s not chosen in an election is less likely to be people-centric and might care more about ‘following the procedures’ than actually making things work. The way our Prime Minister Modi ji thinks out of the box and doesn’t really care about rules and procedures if the action has better and positive impact, this aspect is clearly missing in FM Sitharaman. She is indeed an intelligent woman and a very experienced one as well, but she needs to throw the bureaucratic luggage and be more people-centric. Perhaps then we might get to see her not caring about procedures and taking decisions lightning-fast.

But it’s  not always Sitharaman. GST Council takes any decision with a consensus from finance ministers of all the states and if the states are not agreeing on something, how can the issue be resolved. This is exactly where a ‘leader’ is required, to form a consensus. State finance ministers can be from opposition parties as well. It is a democratic art to convince the opposition and Modi, Shah Gadkari are the subject matter experts in this thing.

The Litigation Cycle and GST Officers’ Questionable Expertise

There is one more aspect because of which the GST is struggling to be a Good and Simple Tax’ and it is litigation. Small traders get notices. Most of them lack the knowledge about GST portal and have outsourced their GST  compliance to CAs and other tax practitioners. If such professionals, out of their inherent limitation, ignore the notices received by clients and forget to inform the client about it, the taxpayers fail to respond to such notice and an order is arbitrarily passed without hearing the taxpayer out. High Courts of almost all states have tired of remanding such matters to adjudicate and appellate authorities for hearing the petitioner. Many times, the authorities pass an erroneous order by applying the wrong provisions of GST law or by not considering taxpayers response. Even the appellate authorities tend to uphold such erroneous orders. High Courts then interpret the law and pass a judgment. This litigation havoc is being caused by the flawed bureaucracy. Let us take a look at how these GST officers are selected.

1. Group A officers are selected through UPSC

2. Group B and C officers are selected through SSC

3. There is no compulsion to have a bachelor’s degree in commerce with taxation as a speciality to be a GST Officer of any rank.

4. The training is provided on the job.

And this, my friends, is the biggest mistake. The authorities in charge of literally shutting down the businesses of taxpayers may or may not have extensive knowledge of the GST law. How and why is it more important to test a would-be GST officer’s history and civics knowledge than to actually recruit an experienced candidate? Why is there no bar of commerce graduation for anyone to be a GST Officer and why are the candidates from other streams even allowed to appear for exams? First of all, why is there not a separate exam altogether with specific qualification and other pre requisites, designed specifically to recruit experienced, well versed and most importantly, legally literate candidates? When are we going to fix literally basic issues which hinder the execution of law in India?

It is not like that people aren’t at fault or that the government gets all the blame. Multiple crores of GST frauds are also being unearthed and DGGI is doing a wonderful job in that regard. But there are some issues hurting the taxpayers and eventually the economy. We need to fix them foremost.

Some Possible Solutions

1. Separate recruitment for taxation authorities with commerce graduation as a necessary criteria, disallowing any other stream.
2. CA, CS and CMAs should be given preference. The dropouts of such professional degrees having Articleship/Internship experience must also be given higher preference
3. The head of GST Council should be some with great leadership qualities. Forming a consensus is a skill required foremost for this post. Nirmala Sitharaman may continue to be the Finance Minister but GST Council should be headed by someone else.
4. Substance should be given to impact rather than procedures.
5. If GST Council fails to form a consensus on any issue for three meetings in a row, the matter should be handed over to the parliament.
6. The members of GST Council should be called out and penalised internally for non cooperation on crucial issues.

There can be more and better solutions, but if only we try to pop the bureaucratic corn, we’ll get to see a really Good and Simple Tax in execution.

Warm Regards,

Dnyanesh Make The DPM

The post GST – Pop the Bureaucratic Corn! appeared first on Words Of DPM.

अगदी सहाच महिन्यांपूर्वी झालेल्या लोकसभा निवडणुकीत सपाटून मार खाल्लेली महायुती, विशेषतः भाजप इतक्या त्वेषाने लढा देऊन विधानसभेला जोरदार मुसंडी मारते हे नवल वाटत असेल, तर हा आमचा ब्लॉग वाचा.

152 जागा लढवून तब्बल 132 जिंकल्या भाजपने, 80 जागा लढवून 57 जिंकल्या शिवसेनेने आणि 52 जागा लढवून 41 जिंकल्या राष्ट्रवादी काँग्रेस ने. महायुतीच्या मिळून जेवढ्या होतात त्यापेक्षा जास्त एकट्या शिवसेनेच्या, तर राष्ट्रवादी शरद पवार गटाच्या चौपट अधिक जागा अजित दादांच्या राष्ट्रवादीच्या आल्या. भाजपने तर युतीच्या घटकपक्षांच्या मिळूनही जेवढ्या होतात त्यापेक्षा 34 अधिक जागा जिंकल्या. आश्चर्याने डोळे दिपवणारा हा निकाल!

मुळात यात काही समजून घेण्यासारख्या गोष्टी आहेत. आपण यात इतर लोकांनी चर्चिलेले मुद्दे घेणार नाहीत, मात्र एक वेगळा दृष्टिकोन ठेवून पाहणार आहोत की कुठलाही पक्ष एखाद्या निवडणुकीत चांगला ठरत असेल तर तो लगेच मजबूत ठरत नाही. महाविकास आघाडी बद्दल काहीसं असच झालं. लोकसभेत काँग्रेसच्या महाराष्ट्रातील सर्वाधिक जागा जिंकण्यामागचे गमक काय? मुळात सर्वाधिक म्हणजे त्यांनी जागा कितिशा जिंकल्या? तर 13. म्हणजे सिंगल लार्जेस्ट पार्टी 16.92 टक्के मतदान घेऊन केवळ 13 जागा जिंकून बनता आलं. सेना उबाठा आणि राष्ट्रवादी शप यांच्या प्रत्येकी 9 आणि 8. एकुणात आघाडीच्या 30 जागा. भाजप मात्र मतदानाची सर्वाधिक टक्केवारी घेऊन सुद्धा नऊ जागांवर जिंकला, तिथे शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस चे प्रत्येकी 7 आणि 1 असे युतीला 17 उमेदवार जिंकवता आले. मुद्दा इथेच आहे. मताची टक्केवारी पाहता युतीला तेव्हाही आघाडीच्या तुल्यबळ मते होती…म्हणजे आघाडीला एकूण 42 टक्के तर युतीला 41 टक्के. मग हा फरक कुठून येतो? तर कमी मतांनी हरलेले उमेदवार. उदाहरण घ्या बीड लोकसभा मतदारसंघाचं. साधारण 22 लाख मतदार असणारा या मतदारसंघात विक्रमी 75 टक्के मतदान झालं आणि अतिशय चुरशीच्या लढतीत भाजपच्या पंकजा मुंडे केवळ साडेसहा हजार मतांनी पराभूत झाल्या. त्यांना मिळालेली मतं ही थोडी थोडकी नव्हे तर 6,77,397 इतकी होती. तुलनेने राष्ट्रवादीच्या बजरंग सोनवणेंचा हा निसटता विजय आहे. आता एक लक्षात घ्या, संपूर्ण बीड जिल्ह्यातील ही पावणे सात लाख भाजपाची पारंपरिक मतं सहा महिन्यात आघाडीच्या पारड्यात जातील का? नाही. पण सोनवणेंना पडलेली मतं ही दोन गोष्टींमधून आली हे लक्षात घ्यावं लागेल, एक म्हणजे मुस्लिम समाजाचे भाजप विरोधात झालेले एकशिक्का मतदान आणि त्याचवेळी जरांगे फॅक्टर मुळे मराठ्यांचे मोठ्या प्रमाणावर झालेले भाजप आणि महायुती विरोधी मतदान. महायुतीने विधानसभेत हेच हेरलं. एकीकडे महायुतीची पारंपरिक मतं, मग ती मतदारसंघ निहाय अजित पवारांची असोत, शिवसेनेची असोत किंवा भाजपची, ती मतं अतिशय मेहनतीने आणि दारोदार जाऊन मिळवली. महायुतीच्या मतदारांनी घराबाहेर येऊन मतदान करावे आणि ते महायुतीलाच करावे यासाठी सर्व प्रकारची मेहनत घेतली. याव्यतिरिक्त जी मते जरांगे फॅक्टर असेल किंवा इतर कुठल्याही कारणास्तव महायुतीच्या विरोधात जाऊ शकत होती, तीही आपल्याकडे वळवली ती सरकारी योजनांच्या प्रचारामधून. लाडकी बहिण योजनेने तर तमाम बहिणींनी महायुतीला भरभरून मते दिलीच. इतके सगळे फॅक्टर बाजूने असताना युतीचा इतका मोठा विजय नवल वाटत नाही.

परंतु वर उल्लेख केला त्याप्रमाणे कुठलाही पक्ष एखाद्या निवडणुकीत लगेच मोठा किंवा लहान होत नाही. काश्मीर मध्ये भाजपने 370 कलम हटवून, विकासकामांचा सपाटा लावून सुद्धा काश्मीर खोऱ्यात आजही नॅशनल कॉन्फरन्स सारखे पक्ष निवडून येतातच की. पंजाब मध्ये भाजपची डाळ शिजते का? कर्नाटकात भाजपने मार खाल्लाच ना? बाकी सोडा, लोकसभेत अयोध्येच सीट सुद्धा गेलच की. एखादा पक्ष निवडणुकीत काय धोरणं घेऊन येतोय, शेवटच्या बूथ पर्यंत किती लोकांना कार्यान्वित करतोय, कटू सत्य असलं तरी पैसे किंवा तत्सम गोष्टींचं वाटप करतोय का, हवा आपल्या बाजूने वळवू शकतोय का, लोकांच्या मनावर सकारात्मक प्रतिबिंब सोडतोय का, धर्म आणि जातीची गणितं (अजून एक कटु सत्य) जुळवण्यात यशस्वी होतोय का, या सर्व गोष्टी महत्त्वाच्या ठरतात. विधानसभा निवडणूक म्हणजे लोकशाहीच्या उतरंडीमधील मधली घागर, इथे तर हे सर्व मुद्दे अतिशय ठळकपणे लागू होतात. त्यामुळे लोकसभेत सामूहिक रित्या दोन तृतीयांश जागा मिळवणाऱ्या आघाडीला हे लक्षात यायला पाहिजे हवं होतं की वैयक्तिक यांच्या प्रत्येक पक्षाची हालत ही युतीच्या पक्षांपेक्षा वेगळी नाही. एक राष्ट्रवादी काँग्रेस सोडता उरलेले पाचही मोठे पक्ष लोकसभेत तुल्यबळच होते. शिवाय मतदान जात-धर्मावरून (यांच्याच कृपेने) विभागल्या मुळे एखाद्या समाजाचा मतदानाचा टक्का दुसऱ्या समाजा पेक्षा जास्त झाल्याने जर तुम्हाला फायदा होत असेल, तर याच सारखा असा फायदा युतीला होऊ शकत नाही काय? इथे जात धर्मावर, पैश्यावर किंवा दारूवर मतं फोडण्याच किंवा संकलित करण्याचं समर्थन मुळीच नाही, पण तुमच्या विजयाची वास्तविकता हीच असेल तर युतीचा मतदार देखील आपापल्या विचारानुसार एक होऊन युतीला मतदान करण्यासाठी बाहेर येणार आणि मग जे घडणार, तेच तर या निकालात दिसतंय. मग आघाडीच्या पक्षांनी यात छाती बडवण्याच काय कारण? नेहमी प्रमाणे ईव्हीएम ला दोष देण्याचं काय कारण? जनता तुमच्याकडून योग्य मुद्द्यांवर विरोधाची अपेक्षा करते. जनता तुमच्याकडून चांगल्या, नवीन, तरुण नेत्यांची अपेक्षा करते. जर तुमच्या मते युती धर्माचं राजकारण करत असेल तर तुम्ही त्याच्या विरोधात बोलण्याच्या ऐवजी स्वतः जातीचं राजकारण कराल, कुणा एका समाजाची मतं एकगठ्ठा मिळवण्यासाठी दुसऱ्या समाजाला नावं ठेवत असाल आणि एकंदरच विकासाचा कुठलाही दृष्टिकोन, तुमच्यात आणि युतीतल्या धोरणांमधला फरक सांगत नसाल, तर विरोधी पक्ष म्हणून किंवा पक्षांचं संघटन म्हणून तुम्ही केव्हाच हरलेले आहात. समाजाची मोट बांधण्याची जबाबदारी तुमच्यावर असताना आज एका समाजाचं लांगूलचालन करून मतं मागत असाल, तर उरलेला समाज स्वतःहून एका पक्षाची एकाधिकारशाही स्वीकारेल. तेव्हा आघाडीच्या सर्व पक्षांना एकच विनंती, आत्मपरीक्षण करा. जनतेत मिसळा. विकासाच्या मुद्द्याला लावून धरा. लोकांसाठी बोला. लोक आपोआप समर्थन देतील. हे सगळं न करता सत्ता आली जरी तरी ती टिकणार नाही, जशी ती मागच्या वेळी सुद्धा टिकली नव्हतीच.

आता या सगळ्यामध्ये पक्षांची गल्लत कुठे होते? आणि केवळ राजकीय पक्षांचीच चूक आहे असं तरी कुठे म्हणता येईल? लोकांची चूक नाही का? सर्वात योग्य मुद्दे आणि सर्वात स्पष्ट भूमिका घेऊन कुठल्याही गटातटात न पडता स्वतंत्रपणे निवडणूक लढविणाऱ्या मनसेचा असलेला सुद्धा एकमेव उमेदवार पडला. जनतेला योग्य मुद्द्यांची जाण नाही का? जातीय आणि धार्मिक, दोन्ही प्रकारच्या कित्येक पटलांची गुंतागुंत असलेल्या ध्रुवीकरणामध्ये जनता असताना मुळातच फारशा अपेक्षा नाहीतच, वरतून आपल्याला हेही गृहीत धरावे लागेल की सत्ताधारी पक्ष किंवा विरोधी पक्ष काही निव्वळ बिनकामाचे नाहीत. निवडून येण्यासाठी असणाऱ्या महत्त्वाच्या शक्ती तुमच्याकडे असायलाच हव्यात, जसं की बँका, साखर कारखाने, दूध संघ, जिल्हा परिषदा, शिक्षण संस्था बाजार समित्या या सर्वांवर पकड,(साखर कारखाने हा मुद्दा सोडला तर भाजप सुद्धा या न त्या मार्गे या सर्व शक्ती बाळगून आहे). या शक्तींनी तुम्ही एक इकोसिस्टिम बनवता की ज्यात लोकांशी आर्थिक व सामाजिक नाती तयार होतात. तुमच्या बाष्कळ गप्पा ऐकून किमान ग्रामीण मतदार तरी मत देणार नाही.  लोकांची वैयक्तिक कामे, अडचणी सोडवणारे (भले मग त्यातून आपला फायदा काढून घेईनात का), गुत्तेदारांना contracts मिळवून देणे, शेतीविषयक अडचणी सोडवणे हे सर्व निवडून येण्यास कारणीभूत असतं. मात्र अनेक ठिकाणी उमेदवाराची जात आणि धर्म बघून सुद्धा मतदान होतंच. फतवे निघतात की अमुक एका पक्षाला मत देऊ नका, सोशल मीडियावर प्रचार – अपप्रचार पासून ते दंगली पर्यंत गोष्टी जातात. भारतीय लोकशाही अशीच बहुरंगी आहे. याची ही काळी बाजू. 

परंतु निवडणुकीत बूथ लेव्हल पर्यंत काम करणारे कार्यकर्तेच पक्षाला विजयाकडे घेऊन जातात. केवळ पाच टक्के मतदान वाढलं तर महायुतीच्या पारड्यात केवढं यश आलं, पण हे मतदान वाढलं कसं याचा विचार केलाय? संघाचे स्वयंसेवक, भाजपचे पदाधिकारी, कार्यकर्ते, शिवसैनिक, राष्ट्रवादीचे कार्यकर्ते सर्वच जण महायुतीच्या प्रत्येक उमेदवारासाठी घराघरातून एक एक मत कसं येईल याची पूर्ण दखल घेत होते. बाहेरगावी असणाऱ्यांना प्रवासाची सोय करून देणे, मतदार यादीत नाव शोधून देणे वगैरे पासून ते लोकांनी मतदान केलंय याची निश्चिती करून घेणे, इथवर मेहनत केली महायुतीच्या कार्यकर्त्यांनी. हीच मेहनत कमीअधिक प्रमाणात लोकसभेला आघाडीने घेतली आणि तीस जागा आणल्या. ही मेहनत घेण्याची क्षमता, लोकांमध्ये मत बनवण्याची क्षमता, दूरदृष्टी असणारे तडफदार नेते या सर्व गोष्टींमध्ये महायुती खूप सरस आहे. त्यामुळे ही मेहनत त्यांना जास्त फळाला आली, तर आघाडीच्या अगोदरच कमतर शक्तिमध्ये त्यांचा लोकसभा विजयाचा अहंकार, एकगठ्ठा मुस्लिम मतांच्या जोरावर हिंदू मतांना गृहीत धरणे, हिंदू देवीदेवतांची विटंबना करणाऱ्या लोकांच्या कार्यक्रमाला हजेरी लावणे, वक्फ बिल ला विरोध करणे, जातीय तेढ पसरविणे या गोष्टींनी तेल ओतले व आघाडी विरोधात एक मोठा मतदार वर्ग एकवटला. मुळात आघाडी विरोधात नव्हतच हे मतदान. हिंदुत्वाची लाट आली, लोकांना तो मुद्दा योग्य वाटला आणि लोकांनी जो हिंदुत्वाची बाजू घेतो त्याला मत दिले. मग हेच शंभर टक्के असच झालं का? तर नाही. महिलांनी लाडकी बहिण योजनेसाठी मत दिलं, अनेक मतदारसंघात नेहमीचा उमेदवार असतो म्हणुन लोकांनी त्यालाच मत दिलं, अनेक ठिकाणी नेहमीचा उमेदवार पाडण्या साठी मत दिलं. लोकांनी अनेक कारणासाठी मतं दिली, आणि सत्य हेच की सर्वच कारणं महायुतीला समर्थनाची ठरली.

अनेक ठिकाणी मतमोजणी मध्ये संशय व्यक्त केला जातोय. आघाडीची तर थेट ईव्हीएम विरोधीच भूमिका आहे. हे शक्यच नाही, असं नाही. होऊ शकतं. पण मग लोकसभेला पण झालं नाही का असं?

एकूणच काय, तर सर्वच प्रकारच्या मतदारांमध्ये महायुतीला मतदान करण्याची इच्छा होती. काही विशिष्ट समाजांनी नसेल केलं, मात्र बहुतेक लोकांनी आपापली कारणं शोधून महायुतीला मतदान केलं. मग यात केवळ हिंदुत्वामुळे झालं असही नाही, किंवा “बटेंगे तो कटेंगे” हा नारा निर्णायक ठरला असंही नाही, केवळ मुख्यमंत्री शिंदेंची लोकप्रियता होती म्हणून नाही, केवळ लाडकी बहीण योजना होती म्हणून नाही, केवळ ओबीसी एकवटले म्हणून नाही, केवळ जरांगे फॅक्टर हरला म्हणूनही नाही किंवा केवळ देवा भाऊंची राजकीय बुद्धिमत्ता होती म्हणूनही नाही. सर्वच्या सर्व कारणं एकत्रितपणे लागू आहेत. जनतेने स्वतःच्या इच्छेने महायुतीला निवडून दिले हेच सत्य आहे. आघाडीने सर्वप्रथम तर या भ्रमातून बाहेर यावं की भाजपविरोधी लाट आहे. भाजपचा मतदार हा शांत असतो. तो भाजपविरोधात बोलतो पण मत भाजपलाच देतो कारण त्याला इतर कुठलाही पर्याय भाजपच्या किंवा NDA च्या बरोबरीचा वाटत नाही. आघाडीने आता तात्काळ आपले मुद्दे ठरवून एक विश्वासू नेतृत्व उभं करावं आणि खरच जनतेची एवढी काळजी असेल, तर जातीय जनगणना, जातीय आरक्षणं, अल्पसंख्याकांचे लांगूलचालन या मुद्द्यांना फाट्यावर मारून चांगले मुद्दे घेऊन यावेत जे जनतेच्या हिताचे असतील.

असो….महायुतीला शुभेच्छा. आतातरी एवढ्या विजयानंतर मराठवाड्यात, विदर्भात व इतरत्र सुद्धा विकासाची गंगा दुथडी भरून वाहताना दिसावी ही अपेक्षा.

Warm Regards,
Dnyanesh Make “The DPM”

The post महायुतीच्या विजयाचे विश्लेषण appeared first on Words Of DPM.